شتر؛ سرمایه راهبردی سرزمینهای خشک، از ظرفیت مرتع تا فرصتهای اقتصادی؛
بررسی نقش شتر در توسعه اقتصادی، مرتعداری پایدار و سازگاری با تغییرات اقلیمی
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، نشست تخصصی شتر؛ سرمایه راهبردی سرزمینهای خشک: پیشران اقتصاد، مرتعداری پایدار و تابآوری اقلیمی روز ۱۰ مردادماه با حضور جمعی از اعضای هیئت علمی، محققان و کارشناسان در این مرکز برگزار شد.
این نشست با هدف بررسی ظرفیتهای پرورش شتر در مناطق خشک و نیمهخشک و نقش آن در توسعه اقتصادی، مدیریت پایدار منابع طبیعی و ارتقای تابآوری معیشتی جوامع محلی برگزار شد و در آن، ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی صنعت شتر و راهکارهای بهرهگیری پایدار از این ظرفیت مورد بررسی قرار گرفت
شترداری؛ راهبردی برای سازگاری با تغییر اقلیم
در نخستین بخش نشست، معصومه پازکی، عضو هیئت علمی و رئیس گروه تحقیقات اقتصادی ـ اجتماعی مرکز، با ارائه سخنرانی با عنوان پرورش شتر؛ راهبردی هوشمندانه برای سازگاری با تغییر اقلیم و ارتقای تابآوری معیشتی در مناطق خشک ایران، بر ضرورت بازتعریف جایگاه شتر در نظامهای تولیدی و معیشتی مناطق خشک تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیت شتر برای سازگاری با محدودیتهای اقلیمی و منابعی این مناطق، اظهار داشت که شترداری نباید صرفاً بهعنوان یک فعالیت سنتی دامپروری نگریسته شود، بلکه میتواند بهعنوان ظرفیتی راهبردی برای سازگاری با تغییر اقلیم، تنوعبخشی به معیشت و تقویت تابآوری جوامع محلی مورد توجه قرار گیرد.
پازکی همچنین توسعه زنجیرههای ارزش، ایجاد فرصتهای اشتغال، تنوعبخشی به منابع درآمدی و تقویت اقتصاد جوامع محلی را از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و اجتماعی این بخش عنوان کرد و بر ضرورت نگاهی یکپارچه و همزمان به ابعاد اقتصادی، محیطزیستی و اجتماعی توسعه شترداری تأکید کرد.
شتر و ظرفیتهای آن برای مرتعداری پایدار
در ادامه، سمیه ناصری، عضو هیئت علمی و رئیس بخش تحقیقات جنگل و مرتع مرکز، با ارائه بحث تخصصی با عنوان شتر؛ فرصت استراتژیک مرتعداری، به بررسی علمی نقش شتر در اکوسیستمهای مرتعی پرداخت.
وی با تأکید بر اینکه چالش اصلی در بهرهبرداری از مراتع، چرای مدیریتنشده است، به تفاوت الگوی تغذیه شتر با گوسفند و بز اشاره کرد.
ناصری با استناد به مطالعات میدانی انجامشده در استان سمنان، الگوی تغذیه شتر در شرایط ییلاق و قشلاق، استفاده از گونههای گیاهی از جمله تاماریکس و میزان رقابت غذایی شتر با دامهای سبک را تشریح کرد.
از دیگر محورهای این سخنرانی، استفاده از منابع علوفهای بومی، مدیریت منابع آب، اجرای الگوهای چرای ترکیبی شتر و گوسفند، چرای نوبتی و ضرورت خروج دام از مرتع در شرایط نامناسب بود.
همچنین ظرفیت استفاده از اشنان بهعنوان یکی از منابع علوفهای جایگزین و نقش پرواربندی بسته در کاهش فشار بر مراتع مورد توجه قرار گرفت.
از مزیت نسبی تا مزیت رقابتی؛ فرصتهای اقتصادی صنعت شتر
در بخش سوم نشست، سیده سمانه حسینی، محقق گروه تحقیقات اقتصادی ـ اجتماعی مرکز، با تمرکز بر موضوع اقتصاد صنعت شتر و ظرفیتهای سرمایهگذاری، به بررسی ابعاد اقتصادی و فرصتهای پیشروی این صنعت پرداخت.
وی با تشریح تفاوت میان مزیت نسبی و مزیت رقابتی اظهار داشت: برخورداری از منابع طبیعی بهتنهایی موجب خلق ثروت نمیشود، بلکه مدیریت، سرمایهگذاری، فناوری، فرآوری، برندسازی و توسعه بازار است که یک ظرفیت طبیعی را به مزیت اقتصادی تبدیل میکند.
حسینی بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً تولیدمحور و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش شتر تأکید کرد و فرآوری شیر و گوشت، تولید محصولات سلامتمحور، صنایع آرایشی، توسعه محصولات جانبی، بستهبندی، برندسازی و ورود به بازارهای صادراتی را از جمله ظرفیتهای مهم برای توسعه اقتصادی صنعت شتر برشمرد.
شتر؛ پیوند اقتصاد، محیطزیست و تابآوری جوامع محلی
در جمعبندی مباحث مطرحشده، سخنرانان بر این نکته تأکید کردند که شتر میتواند در صورت بهرهگیری از دانش علمی و مدیریت اصولی، بهطور همزمان در سه حوزه اقتصاد، محیطزیست و تابآوری جوامع محلی نقشآفرین باشد.
بر این اساس، توسعه پایدار صنعت شتر نیازمند مدیریت صحیح مراتع، سرمایهگذاری هدفمند، بهرهگیری از فناوری، تکمیل زنجیره ارزش، توسعه بازار و سیاستگذاری متناسب با شرایط مناطق خشک و نیمهخشک است.
این نشست با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه از شتر بهعنوان یک دام سنتی به شتر بهعنوان سرمایهای راهبردی برای سرزمینهای خشک به کار خود پایان یافت؛ رویکردی که میتواند با اتکا به ظرفیتهای علمی و اجرایی کشور، زمینهساز توسعه پایدار شترداری، افزایش بهرهوری منابع طبیعی، تنوعبخشی به معیشت جوامع محلی و تقویت تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی باشد.
