عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی:
مانع فنی برای توسعه آبیاری هوشمند وجود ندارد / اعتماد کشاورزان مهم‌ترین چالش است
به گزارش روابط عمومی سازمان تات،
بهمن یارقلی در گفت‌و‌گو با ایانا، اظهار کرد: «طرح ملی الگویی آبیاری هوشمند در دو فاز، هرکدام به مدت دو سال، در بالغ بر ۱۰۰ سایت در سطح کشور اجرا شد و در انتخاب سایت‌ها تلاش شد اقلیم‌های مختلف، محصولات زراعی غالب هر استان، انواع سامانه‌های آبیاری و مزارع کوچک و بزرگ در نظر گرفته شود تا نتایج حاصل قابلیت تعمیم به شرایط مختلف کشور را داشته باشد.»
او افزود: «در این طرح تنها از یک نوع سامانه برنامه‌محور، بدون سنسور و تجهیزات که در واقع یکی از کم‌هزینه‌ترین سامانه‌ها محسوب می‌شد، استفاده شد. انتخاب این سامانه با این پیش‌بینی انجام شد که به دلیل هزینه اجرای پایین‌تر، برای غالب کشاورزان قابل استفاده باشد.»
یارقلی ادامه داد: «کاهش مصرف آب آبیاری و افزایش بهره‌وری اعلام‌شده، میانگین نتایج اجرای این سامانه در سطح کشور و در شرایط مختلف محصولات و سامانه‌های آبیاری است؛ بنابراین نمی‌توان یک نوع سامانه را برای همه مزارع کشور تجویز کرد.»
تفاوت عملکرد سامانه‌ها و شرایط مزارع
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی گفت: «در سامانه‌های دیگر که از تجهیزات و سنسورها استفاده می‌کنند و به سمت سنسورمحور شدن پیش می‌روند، قطعاً کاهش حجم آب آبیاری و همچنین درصد ارتقای بهره‌وری بیشتر خواهد بود.»
او تصریح کرد: «نتایج سامانه‌های مختلف آبیاری هوشمند، ارقام متفاوتی از صرفه‌جویی آب و ارتقای بهره‌وری را نشان می‌دهد و این مقادیر علاوه بر نوع سامانه آبیاری هوشمند، به نوع سامانه آبیاری اجراشده در مزرعه، کیفیت و دقت طراحی و بهره‌برداری سامانه آبیاری، سطح سواد و دانش کشاورزی و همچنین میزان آب در دسترس بهره‌بردار بستگی دارد.»
یارقلی افزود: «در مزارعی که دچار کمبود آب بوده و دارای کم‌آبیاری هستند، قطعاً صرفه‌جویی آب حاصل نخواهد شد؛ اما با توزیع هوشمندانه آب متناسب با اهمیت اقتصادی محصولات مختلف، حساسیت آنها به کم‌آبی و حساسیت گیاه در دوره‌های مختلف رشد، می‌توان به‌صورت هوشمندانه تلاش کرد میزان تولید محصول و درآمد کشاورز حداقل آسیب را متحمل شود و حتی بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی برای کشاورز افزایش یابد.»
تغییر روش سنتی و ترس از کاهش عملکرد
او مهم‌ترین عاملی را که موجب می‌شود کشاورز یا مسئول آبیاری یک مزرعه از سامانه هوشمند استفاده نکند، تغییر روش‌های سنتی، نبود اعتماد کافی به فناوری ارائه‌شده و ترس از خسارت احتمالی و کاهش عملکرد مزرعه دانست.
یارقلی توضیح داد: «کشاورزان در بسیاری از موارد به فرامین سامانه‌های آبیاری هوشمند درباره حجم آب مصرفی که معمولاً کمتر از میزان مصرف معمول و عرفی خودشان است، مقاومت نشان می‌دهند و نگران هستند که کاهش میزان آب مصرفی به افت عملکرد منجر شود.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، ادامه داد: «از سوی دیگر، چون آب کشاورزی هزینه کمتری دارد، عایدی حاصل از کاهش آب مصرفی برای کشاورزان جذابیت کافی ندارد.»
یارقلی هزینه بالای پیاده‌سازی سامانه‌های آبیاری هوشمند، به‌ویژه سامانه‌های دارای سنسور و تجهیزات، را نیز یکی از عوامل مهم مقاومت کشاورزان دانست و گفت: «در کنار این موارد، سطح پایین دانش فنی و سواد کشاورزان نیز از عوامل مهم مقاومت در برابر این فناوری، به‌ویژه در اراضی کوچک‌مقیاس، محسوب می‌شود.»
به گفته او محدود بودن تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان فعال و صاحب دانش فنی در حوزه آبیاری هوشمند، یکی از محدودیت‌های اصلی توسعه این فناوری در کشور است.
ارزان‌سازی و حمایت از کشاورزان
یارقلی راهکار نخست برای جلب مشارکت بیشتر کشاورزان را ارزان‌سازی سامانه‌های آبیاری هوشمند یا ارائه مدل‌های مالی مناسب دانست تا بار مالی کمتری به کشاورز وارد شود و هزینه، مانعی برای توسعه این سامانه‌ها در سطح کشور نباشد.
او افزود: «استفاده از بسته‌های حمایتی یا تشویقی، به‌ویژه در چند سال اول و کاهش تدریجی این بسته‌های حمایتی در سال‌های بعد نیز می‌تواند به توسعه سامانه‌های آبیاری هوشمند کمک کند.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی اظهار کرد: «در کشورهای مختلف بر نقش سیاست‌های حمایتی دولت، مشارکت بخش خصوصی و آموزش بهره‌برداران تأکید شده و لازم است در ایران نیز توجه بیشتری به این مؤلفه‌ها صورت گیرد.»
او همچنین پیشنهاد کرد شرکت‌های دارای دانش آبیاری هوشمند به عقد قرارداد تضمینی با کشاورزان تشویق شوند؛ به این صورت که افزایش بهره‌وری یا کاهش آب مصرفی را تضمین کنند و بخشی از سود حاصل از افزایش بهره‌وری را به‌عنوان حق‌الزحمه دریافت کنند.
آبیاری هوشمند؛ تغییر فرهنگ مدیریت آب
یارقلی تأکید کرد: «فناوری‌های آبیاری هوشمند بیش از آن‌که یک تغییر در تجهیزات باشد، یک تغییر در «فرهنگ مدیریت آب» است و برنامه‌های ترویجی باید از حالت «آموزش صرفِ کار با دستگاه» به سمت «آموزش مدیریت هوشمند منابع» حرکت کند.»
او افزود: «هدف باید این باشد که کشاورز از یک «اجراکننده دستورات» به یک «تصمیم‌گیرنده داده‌محور» تبدیل شود و پیاده‌سازی سامانه‌های آبیاری هوشمند را در راستای منافع ملی و شخصی خود بداند.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی اجرای طرح‌های مختلف تحقیقی-ترویجی را نیز ضروری دانست و گفت: «باید شرایطی فراهم شود که کشاورزان به‌طور عینی نتایج سودمند استفاده از سامانه‌های آبیاری هوشمند را ببینند، سطح اعتماد آنها به فناوری‌های جدید افزایش یابد و با اطمینان و علاقه بیشتری جذب این سامانه‌ها شوند.»
رفع خلأها و نقاط ضعف فنی
یارقلی با اشاره به نتایج فازهای اول و دوم طرح ملی الگویی آبیاری هوشمند گفت: «این طرح که شامل ارزیابی عملی سامانه‌های مختلف در سطح مزارع و همچنین بررسی اجزا و برنامه‌های سامانه‌های مذکور بود، خلأها و نقاط ضعف این سامانه‌ها را تا حد قابل اعتمادی شناسایی و رفع کرده است.»
او ادامه داد: «با توجه به پایلوت‌های مختلفی که شرکت‌ها در سطح کشور اجرا کرده‌اند، تجارب ارزنده‌ای حاصل شده و از لحاظ فنی، شرکت‌های موجود آمادگی و توان فنی ورود به عرصه‌های بزرگ‌تر را دارند.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی افزود: «خوشبختانه مسیر تحولات فنی این شرکت‌ها رو به رشد بوده و ارتقای فنی و تجهیزاتی آنها و ورود شرکت‌های جدید با رویکردهای فناورانه جدید در سطح استانداردهای بین‌المللی را نشان می‌دهد.»
او تأکید کرد: «مشکل و مانع فنی برای توسعه این سامانه‌ها وجود ندارد؛ هرچند شرکت‌های جدید برای ورود به مقیاس عملی و مزرعه‌ای، نیازمند ارزیابی و ممیزی از سوی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی هستند تا از قابلیت‌ها و توانمندی سامانه آنها برای ورود به این مقیاس اطمینان حاصل شود.»
ارزیابی شرکت‌های جدید و توسعه طرح‌های تحقیقی-ترویجی
یارقلی درباره گام بعدی برای تبدیل نتایج طرح به یک الگوی قابل تعمیم در مزارع کشور گفت: «با توجه به سوابق موضوع، برنامه معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی و مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، شناسایی و ارزیابی عملی شرکت‌های جدید در مقیاس مزرعه، کمک به ارتقای فنی این سامانه‌ها و از سوی دیگر اجرای طرح‌های تحقیقی-ترویجی و تحقیقی-توسعه‌ای برای آموزش، فرهنگ‌سازی و جلب مشارکت کشاورزان است.
او افزود: «هدف این اقدامات، فراهم کردن زمینه مشارکت و همراهی بیشتر کشاورزان برای جاری‌سازی و توسعه سامانه‌های آبیاری هوشمند در سطح کشور است.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی یکی از مشکلات این مسیر را تعداد کم شرکت‌های صاحب فناوری و دارای صلاحیت برای اجرای برنامه‌های توسعه آبیاری هوشمند دانست و گفت: «امید است با مشارکت شرکت‌های مهندسین مشاور، پیمانکاران دارای صلاحیت، دانشگاه‌های مرتبط در سطح کشور و ورود شرکت‌های دانش‌بنیان جدید، این مشکل برطرف شود.»
استفاده از ظرفیت مشاوران و پیمانکاران
یارقلی با اشاره به حجم و وسعت کار پیش‌رو برای توسعه سامانه‌های آبیاری هوشمند گفت: «با توجه به تعداد کم شرکت‌های دارای دانش فنی آبیاری هوشمند و همچنین محدودیت توان اجرایی و مالی برخی شرکت‌های دانش‌بنیان، لازم است برای استفاده از توان فنی مشاوران و پیمانکاران دارای تیم فنی و تجربه اجرایی قوی، در کنار این شرکت‌ها برنامه‌ریزی شود.»
او توضیح داد: «با عقد قرارداد مشارکت مدنی میان شرکت‌های دانش‌بنیان و مشاوران یا پیمانکاران دارای رتبه‌های مرتبط، این فرصت برای شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم خواهد شد تا از ظرفیت این مجموعه‌ها برای افزایش توان اجرایی کشور در توسعه آبیاری هوشمند استفاده کنند.»
