تأکید بر نقش سازمان تات در حفاظت از منابع پایه تولید

به گزارش روابط عمومی سازمان تات،جعفر گوهرگانی روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با تأکید بر ارتباط مستقیم منابع آب و خاک در پایداری تولید کشاورزی اظهار داشت: بحران آب و تخریب خاک در کشور دو مسئله به‌هم‌پیوسته هستند و نمی‌توان برای مدیریت یکی از این منابع، بدون توجه به دیگری برنامه‌ریزی کرد.

وی افزود: خاک ذخیره‌گاه طبیعی آب است و تخریب آن به‌طور مستقیم بر وضعیت منابع آبی تأثیر می‌گذارد؛ به‌گونه‌ای که افزایش فرسایش و کاهش کیفیت خاک می‌تواند ناترازی منابع آب کشور را تشدید کند.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی مسئولیت سنگینی در شناخت علمی این چالش‌ها و ارائه راهکارهای عملی برای حفاظت از منابع پایه تولید بر عهده دارند.

تنها ۱.۲ میلیون هکتار از اراضی آبی کشور فاقد محدودیت‌های عمده خاک است

گوهرگانی با اشاره به وضعیت اراضی کشاورزی کشور گفت: ایران حدود ۱۸ میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی دارد که از این میزان، نزدیک به هشت میلیون هکتار آبی و ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار دیم است.

وی افزود: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد از مجموع اراضی آبی کشور، حدود ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار با محدودیت‌های مختلف تولید مواجه است و تنها نزدیک به یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار از این اراضی، فاقد محدودیت‌های عمده خاک محسوب می‌شود.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اظهار داشت: شوری خاک، فرسایش آبی و بادی، کاهش مواد آلی، تخریب ساختمان خاک و بهره‌برداری نامناسب از زمین از جمله عواملی هستند که ظرفیت تولید در اراضی کشاورزی کشور را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، حفاظت از اراضی مرغوب کشاورزی اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند و ضروری است سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی با هدف جلوگیری از کاهش کیفیت و خروج این زمین‌ها از چرخه تولید دنبال شود.

تغییر کاربری اراضی حاصلخیز، تهدیدی برای امنیت غذایی

گوهرگانی در ادامه با هشدار نسبت به گسترش تغییر کاربری اراضی کشاورزی گفت: توسعه نامتوازن شهرها و روستاها و تبدیل زمین‌های حاصلخیز به کاربری‌های غیرکشاورزی از چالش‌های جدی بخش کشاورزی است که می‌تواند ظرفیت تولید محصولات غذایی را کاهش دهد.

وی افزود: هر هکتار زمین زراعی مرغوب، ظرفیت قابل توجهی برای تأمین غذای جامعه دارد و خروج این اراضی از چرخه تولید، امنیت غذایی کشور را با مخاطره مواجه می‌کند.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت اراضی کشاورزی در حاشیه شهرها اظهار داشت: گسترش محدوده‌ها و حریم‌های شهری و روستایی، فشار مضاعفی بر زمین‌های مرغوب کشاورزی وارد کرده است.

وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از اراضی شالیزاری و کشاورزی مرغوب استان‌های شمالی در محدوده‌های شهری و روستایی قرار گرفته‌اند، افزود: این وضعیت زنگ خطری برای آینده تولید کشاورزی است و ضرورت دارد در برنامه‌های توسعه شهری و روستایی، حفاظت از اراضی حاصلخیز به‌عنوان یک اصل اساسی مورد توجه قرار گیرد.

گوهرگانی تصریح کرد: توسعه سکونتگاه‌های شهری و روستایی باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که کمترین آسیب به اراضی حاصلخیز و ظرفیت تولید محصولات کشاورزی وارد شود.

نبود پایش مستمر، عامل اختلاف آمار فرسایش خاک کشور

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از نبود نظام پایش مستمر فرسایش خاک اظهار داشت: یکی از مشکلات اساسی کشور، اختلاف قابل توجه آمارهای منتشرشده درباره میزان فرسایش خاک است.

وی افزود: در برخی منابع علمی، میزان فرسایش خاک کشور بیش از یک میلیارد تن در سال اعلام شده، درحالی‌که در برخی منابع دیگر، ارقامی بیش از چهار میلیارد تن مطرح شده است.

گوهرگانی گفت: اختلاف گسترده میان این برآوردها نشان می‌دهد که کشور نیازمند یک شبکه منسجم، علمی و مستمر برای پایش فرسایش خاک است.

وی با بیان اینکه فرسایش خاک پدیده‌ای پیچیده و متأثر از شرایط اقلیمی، جغرافیایی و نوع بهره‌برداری از سرزمین است، اظهار داشت: تنوع عوامل مؤثر بر فرسایش، ضرورت استفاده از روش‌های علمی و داده‌های دقیق را افزایش می‌دهد، اما نبود پایش مستمر نیز از عوامل مهم اختلاف آمارها به شمار می‌رود.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد: پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری باید با تقویت فعالیت‌های تحقیقاتی و توسعه روش‌های نوین اندازه‌گیری و پایش، زمینه دستیابی به برآوردهای دقیق‌تر از وضعیت فرسایش خاک کشور را فراهم کند.

فرسایش خاک با نرخ تشکیل طبیعی آن فاصله زیادی دارد

گوهرگانی با اشاره به سرعت پایین تشکیل خاک در شرایط طبیعی اظهار داشت: براساس برخی برآوردهای علمی، نرخ تشکیل خاک در کشور کمتر از نیم تن در هکتار در سال است، درحالی‌که میزان فرسایش در بسیاری از مناطق از این مقدار فراتر می‌رود.

وی افزود: این تفاوت نشان‌دهنده اهمیت حفاظت از خاک به‌عنوان منبعی است که تشکیل و بازسازی طبیعی آن به زمان طولانی نیاز دارد.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد: کاهش فرسایش خاک، جلوگیری از افت حاصلخیزی و حفاظت از منابع پایه باید در اولویت برنامه‌های علمی و اجرایی کشور قرار گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگران برای شناخت عوامل تخریب خاک تصریح کرد: بدون داده‌های معتبر و پایش مستمر، امکان برنامه‌ریزی دقیق و ارزیابی اثربخشی اقدامات حفاظتی فراهم نخواهد شد.

مدیریت بخشی منابع طبیعی پاسخگوی چالش‌های آب و خاک نیست

گوهرگانی در ادامه با انتقاد از پراکندگی مسئولیت‌ها و رویکردهای بخشی در مدیریت منابع طبیعی گفت: آب، خاک، جنگل، مرتع، محیط زیست و حوزه‌های آبخیز اجزای یک سامانه به‌هم‌پیوسته هستند و مدیریت جداگانه آن‌ها نمی‌تواند به حفاظت پایدار منابع طبیعی منجر شود.

وی افزود: با وجود تأکید مکرر بر ضرورت مدیریت فرابخشی، در عمل هر دستگاه و بخش تخصصی عمدتاً مسائل را از منظر وظایف و مسئولیت‌های خود دنبال می‌کند و همین موضوع مانع شکل‌گیری هماهنگی لازم در مدیریت منابع پایه شده است.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اظهار داشت: نمی‌توان منابع آب را از خاک، خاک را از پوشش گیاهی و جنگل و مرتع را از محیط زیست جدا دانست؛ زیرا هرگونه تغییر در یکی از این اجزا، بر سایر بخش‌ها نیز تأثیر می‌گذارد.

وی تصریح کرد: مدیریت یکپارچه منابع طبیعی نیازمند هماهنگی واقعی میان دستگاه‌های مسئول و تدوین سیاست‌های منسجم در حوزه آب، خاک، جنگل، مرتع، بیابان و محیط زیست است.

گوهرگانی با تأکید بر اینکه ادامه مدیریت جزیره‌ای می‌تواند فاصله میان اهداف دستگاه‌ها و نتایج اجرایی را افزایش دهد، خواستار بازنگری در شیوه‌های سیاست‌گذاری و تقویت همکاری‌های فرابخشی شد.

تأکید بر نقش سازمان تات در حفاظت از منابع پایه تولید

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با قدردانی از برگزارکنندگان هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری و تلاش‌های پژوهشگران این حوزه گفت: برگزاری چنین رویدادهایی فرصتی برای بررسی علمی چالش‌های منابع آب و خاک و دستیابی به راهکارهای مشترک میان بخش‌های پژوهشی و اجرایی است.

وی افزود: سازمان تات، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری و مراکز علمی کشور باید با بهره‌گیری از دانش تخصصی و توسعه پژوهش‌های کاربردی، نقش مؤثرتری در شناسایی عوامل فرسایش خاک، حفاظت از اراضی حاصلخیز و مدیریت پایدار منابع طبیعی ایفا کنند.

گوهرگانی تأکید کرد: حفاظت از منابع آب و خاک، مسئولیتی مشترک است و موفقیت در این زمینه نیازمند تصمیم‌گیری‌های کلان، برنامه‌ریزی علمی و هماهنگی میان تمامی دستگاه‌های مرتبط با مدیریت سرزمین است.