عضو هیات علمی بخش تحقیقات جنگل و مرتع مرکز تحقیقات کشاورزی استان کرمان مطرح کرد
اصول جنگل‌کاری در مناطق نیمه‌خشک و روش‌های کارآمد
به گزارش روابط‌عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان؛ محمد بیرانوند، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی استان کرمان بیان کرد: در مناطق نیمه‌خشک، جنگل‌کاری با چالش‌های جدی مانند کمبود شدید رطوبت، تبخیر بالا، و خاک‌های اغلب شور یا قلیایی روبروست. ازاین‌رو، موفقیت در این عرصه‌ها نیازمند رویکردی کاملاً متفاوت از جنگل‌کاری در مناطق مرطوب است؛ لذا اصول این کار بر سازگاری با شرایط سخت و حداکثر بهره‌وری از منابع آبی محدود استوار است و روش‌های کارآمد نیز حول همین محور توسعه یافته‌اند.
بیرانوند افزود: رعایت اصول کلیدی جنگل‌کاری در مناطق نیمه‌خشک پیش‌نیاز هر پروژه موفق جنگل‌کاری در این مناطق است از جمله: انتخاب گونه بر اساس اصل سازگاری، درک عمیق از شرایط رویشگاه، مدیریت هدفمند آب، حفاظت از نهال‌های جوان و توجه به پایداری اقتصادی - اجتماعی.
وی در ادامه به بیان روش‌های کارآمد و نوین جنگل‌کاری پرداخت و گفت: روش‌های زیر باتکیه‌بر اصول فوق، به طور ویژه برای افزایش بقا و رشد نهال‌ها در شرایط سخت طراحی شده‌اند.
- استحصال آب باران: این روش‌ها با جمع‌آوری و نفوذ دادن آب باران در محل کاشت، رطوبت خاک را به طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهند و از تنش خشکی تابستانه می‌کاهند. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد این روش‌ها به طور معنی‌داری بقا و رشد نهال‌ها را نسبت به روش‌های سنتی مانند چاله‌کنی معمولی بهبود می‌بخشند.
- سامانه‌های میکروکچمنت: حوضچه‌های کوچک با دیواره‌های شیب‌دار که آب باران را به سمت نهال هدایت می‌کنند. این روش در افزایش رطوبت خاک و رشد قطر یقه و ارتفاع نهال بسیار مؤثر شناخته شده است.
- بانکت‌های هلالی: سازه‌های نیم‌دایره‌ای شکل (معمولاً با شعاع ۵/۱ متر و عمق ۳۰-۴۰ سانتی‌متر) که در امتداد خطوط تراز احداث می‌شوند. این روش ضمن کارایی بالا در استحصال آب، از نظر هزینه مقرون‌به‌صرفه‌تر از میکروکچمنت‌هاست و برای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس توصیه می‌شود.
- پیتینگ: ایجاد چاله‌های کوچک در سطح زمین برای ذخیره آب باران که روشی ساده و کم‌هزینه است.
- مالچ‌پاشی: پوشاندن سطح خاک اطراف نهال با مواد آلی (مانند کاه، کلش، یا برگ) یا غیرآلی (مانند سنگ‌ریزه) برای کاهش تبخیر و حفظ رطوبت. مطالعات نشان می‌دهد مالچ‌پاشی یکی از مؤثرترین راهکارها برای افزایش نرخ بقای نهال است. به‌عنوان‌مثال، در یک مطالعه، نرخ بقای نهال با استفاده از مالچ به ۵۱ درصد رسید، درحالی‌که این میزان در تیمار شاهد (بدون مالچ) تنها ۴/۱ درصد بود. ترکیب مالچ با چاله‌های سنتی کاشت، یک راهکار پایدار و بسیار موفق برای مناطق نیمه‌خشک معرفی شده است.
- هم‌زیستی با قارچ‌های میکوریزا: تلقیح ریشه نهال‌ها با قارچ‌های میکوریز آربوسکولار (AMF) در نهالستان، یک راهکار زیستی برای افزایش جذب آب و مواد مغذی است. این قارچ‌ها با ایجاد شبکه‌ای از ریسه‌ها در خاک، به گیاه در دسترسی به آب و فسفر کمک کرده و تحمل به خشکی را به طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهند. این روش به‌ویژه برای بهبود استقرار و زنده‌مانی نهال‌ها در شرایط سخت بسیار مؤثر است.
- انتخاب و کاشت گونه‌های بومی و مقاوم: تجربه موفق ایران نشان می‌دهد که استفاده از گونه‌های بومی و سازگار، کلید اصلی موفقیت است. برای مناطق بیابانی، گونه‌هایی مانند تاغ (Haloxylon)، گز (Tamarix)، آتریپلکس (Atriplex)، اسکنبیل، قیچ و درمنه نتایج بسیار خوبی داشته‌اند. در جنوب ایران، گونه‌هایی مانند کنار (Ziziphus spina-christi)، کهور ایرانی (Prosopis cineraria) و کرت (Acacia nilotica) در موفقیت پروژه‌ها نقش کلیدی ایفا کرده‌اند.
- استفاده از آب‌های نامتعارف: در مناطقی که حتی آب کافی برای آبیاری اولیه وجود ندارد، استفاده از پساب تصفیه‌شده شهری می‌تواند یک گزینه کارآمد باشد. تجربه‌ای در ایران نشان داده است که با آبیاری نهال‌ها با پساب تصفیه‌شده، می‌توان هزاران اصله نهال را در عرصه تولید و نگهداری کرد.
جهت دریافت اخبار در کانال ایتای سازمان کلیک نمایید
جهت دریافت اخبار در کانال ایتای سازمان کلیک نمایید
