پژوهش‌های منابع طبیعی باید از مقاله‌محوری به حل مسائل کشور تغییر مسیر دهند

به گزارش روابط عمومی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، دکتر گل‌محمدی در جلسه تبیین سیاست‌های پژوهشی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، با اشاره به مأموریت گسترده این مؤسسه در حوزه حفاظت، احیا و مدیریت منابع طبیعی اظهار داشت: رویکرد سازمان تات در حوزه پژوهش، حرکت از تحقیق برای تولید مقاله، پایان‌نامه و ارتقای مرتبه علمی به سمت تحقیق برای توسعه و اثرگذاری است.

وی با بیان اینکه مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و مؤسسه تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری از مجموعه‌های علمی اثرگذار در حوزه منابع طبیعی هستند، افزود: با توجه به گستردگی عرصه‌های منابع طبیعی کشور، انتظار می‌رود مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع با شناخت دقیق شرایط و چالش‌های موجود، برنامه‌های تحقیقاتی خود را با همکاری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و ادارات کل منابع طبیعی استان‌ها تدوین و اجرا کند. تقویت ارتباط پژوهش و اجرا؛ ضرورتی برای حل چالش‌های منابع طبیعی رئیس سازمان تات، تقویت ارتباط میان بخش تحقیقات و دستگاه‌های اجرایی را یکی از الزامات اثربخشی پژوهش‌ها دانست و گفت: تشکیل شورای راهبردی نیز با هدف ایجاد هماهنگی میان بخش اجرا، مؤسسات تحقیقاتی و سایر مجموعه‌های مرتبط صورت گرفته است تا مسائل و نیازهای واقعی کشور در اولویت برنامه‌های پژوهشی قرار گیرد.

گل‌محمدی با اشاره به گستردگی مأموریت‌های مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور تصریح کرد: مقابله با بیابان‌زایی، پیشگیری از آتش‌سوزی و تخریب جنگل‌ها، حفاظت از تنوع زیستی، کنترل آفات و بیماری‌های جنگلی، توسعه بذرکاری و نهال‌کاری، احیای پوشش گیاهی و بهره‌برداری اقتصادی و اکولوژیک از مراتع از جمله موضوعاتی است که باید با رویکرد علمی و آینده‌نگر دنبال شود.

وی همچنین بر ضرورت توسعه همکاری‌های بین‌بخشی تأکید کرد و افزود: حل مسائل منابع طبیعی به همکاری نزدیک مؤسسات تحقیقاتی نیاز دارد. در این زمینه، ارتباط مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع با مؤسسه تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری در حوزه حفاظت خاک و مقابله با فرسایش، همکاری با مرکز ملی مدیریت ذخایر ژنتیکی در زمینه حفاظت از منابع ژنتیکی و تعامل با مؤسسات تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی و پژوهشگاه بیوتکنولوژی در زمینه توسعه فناوری‌های نوین باید تقویت شود. به گفته وی، همچنین برای ایجاد تعادل میان دام و مرتع و مدیریت پایدار این عرصه‌ها، توسعه همکاری‌های مشترک با مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور ضروری است. اثربخشی؛ شاخص اصلی ارزیابی عملکرد بخش‌های تحقیقاتی معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به ضرورت بازنگری در نظام ارزیابی عملکرد بخش‌های تحقیقاتی اظهار داشت: تمرکز بر حل مسائل اولویت‌دار، تعداد فناوری‌های قابل عرضه، تدوین دستورالعمل‌های فنی و یافته‌های ترویجی، میزان پذیرش و به‌کارگیری نتایج تحقیقات و اثرگذاری اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی پژوهش‌ها باید از شاخص‌های اصلی ارزیابی قرار گیرد.

وی با اشاره به اهمیت اثربخشی تحقیقات در فرآیند ارزیابی و ارتقای علمی محققان افزود: همان‌گونه که در سایر حوزه‌های کشاورزی، نتایج تحقیقات باید به عرصه تولید و بهره‌برداران منتقل شود، در حوزه منابع طبیعی نیز اثرگذاری پژوهش‌ها باید در حفاظت، احیا و مدیریت جنگل‌ها و مراتع قابل مشاهده و ارزیابی باشد. گل‌محمدی تأکید کرد: ترویج نباید به انتهای زنجیره پژوهش محدود شود، بلکه از زمان تعریف و طراحی پروژه تحقیقاتی باید قابلیت اجرا، انتقال فناوری و به‌کارگیری یافته‌ها مورد توجه قرار گیرد. تولید دانش فنی زمانی ارزشمند است که از قابلیت اجرایی و توجیه اقتصادی برخوردار باشد. وی همچنین بر ضرورت بررسی میزان اثرگذاری پروژه‌های تحقیقاتی با همکاری دفتر امور اقتصادی و کارشناسان اقتصادی مؤسسه تأکید کرد و جذب مشارکت دستگاه‌های اجرایی در تأمین مالی طرح‌های تحقیقاتی را از دیگر شاخص‌های قابل توجه در ارزیابی عملکرد بخش‌ها دانست. هوشمندسازی؛ رویکردی ضروری در مدیریت جنگل‌ها و مراتع

رئیس سازمان تات، ورود فناوری‌های نوین به حوزه تحقیقات منابع طبیعی را از دیگر انتظارات مهم سازمان برشمرد و گفت: استفاده از فناوری سنجش از دور، تصاویر ماهواره‌ای، سامانه‌های اطلاعات مکانی و توسعه بانک‌های اطلاعاتی می‌تواند ظرفیت مؤثری برای پایش مستمر وضعیت جنگل‌ها، بررسی روند تغییرات و برنامه‌ریزی برای حفاظت از این منابع فراهم کند.

وی با تأکید بر ضرورت پیشگیری از مخاطرات طبیعی افزود: نباید منتظر وقوع آتش‌سوزی در جنگل‌ها بمانیم و پس از آن برای مهار آتش امکانات را بسیج کنیم؛ بلکه باید با استفاده از مدل‌های پیش‌بینی و فناوری‌های نوین، مناطق پرخطر را شناسایی و اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار دهیم. گل‌محمدی همچنین با اشاره به ظرفیت مرکز پایش تولید کشاورزی سازمان تات، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت این مرکز و توسعه همکاری‌های فناورانه برای پایش تغییرات پوشش جنگلی، شناسایی مناطق مستعد تخریب و مدیریت هوشمند منابع طبیعی تأکید کرد.

وی توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز رشد را نیز از الزامات حرکت به سمت دانش‌بنیان شدن بخش کشاورزی و منابع طبیعی دانست و خواستار توجه بیشتر مؤسسه به تجاری‌سازی فناوری‌ها و توسعه ظرفیت‌های نوآورانه شد. توسعه گیاهان دارویی؛ فرصتی برای سازگاری با کم‌آبی رئیس سازمان تات با اشاره به شرایط اقلیمی کشور و ضرورت مدیریت محدودیت منابع آب، توسعه گیاهان دارویی را یکی از ظرفیت‌های مهم بخش منابع طبیعی و کشاورزی عنوان کرد و گفت: با وجود اقدامات انجام‌شده در زمینه شناسایی، حفاظت و ایجاد بانک‌های ژن گیاهان دارویی، ضرورت دارد این فعالیت‌ها به مرحله تولید و توسعه کشت در عرصه نیز وارد شود. وی افزود: تدوین روش‌های علمی کاشت، داشت و برداشت، اصلاح و معرفی ارقام مناسب و توسعه تولید گیاهان دارویی باید با همکاری مؤسسات تحقیقاتی مرتبط، از جمله مؤسسه تحقیقات تهیه نهال و بذر و مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی، به‌صورت جدی دنبال شود. گل‌محمدی همچنین حفاظت از ذخایر ژنتیکی، بازبینی این ذخایر و تهیه نسخه‌های پشتیبان از منابع ژنتیکی کشور را از دیگر اولویت‌های مهم مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع برشمرد. ضرورت مدیریت هوشمند باغ‌های گیاه‌شناسی و افزایش بهره‌مندی عمومی وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ظرفیت باغ‌های گیاه‌شناسی کشور، بر ضرورت تدوین برنامه جامع برای مدیریت، نگهداری و بهره‌برداری مناسب از این مجموعه‌ها تأکید کرد.

رئیس سازمان تات پیشنهاد کرد با استفاده از فناوری‌های هوشمند و نصب کدهای QR در بخش‌های مختلف باغ‌های گیاه‌شناسی، امکان دسترسی بازدیدکنندگان به اطلاعات علمی گونه‌های گیاهی، ویژگی‌های اقلیمی، پیشینه و مشخصات هر بخش از طریق تلفن همراه فراهم شود. وی همچنین بر ضرورت افزایش ظرفیت بازدید عمومی، بهبود خدمات اطلاع‌رسانی و ایجاد زمینه درآمدزایی برای تأمین بخشی از هزینه‌های نگهداری و توسعه باغ‌های گیاه‌شناسی تأکید کرد.

گل‌محمدی در ادامه، موضوع تأمین و مدیریت منابع آب باغ گیاه‌شناسی را از مسائل مهم این مجموعه دانست و خواستار پیگیری راهکارهای مناسب برای رفع این چالش شد. آینده‌نگری در برابر تغییر اقلیم و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور معاون وزیر جهاد کشاورزی در پایان با اشاره به تشدید چالش‌های ناشی از تغییر اقلیم، بحران آب، فرسایش خاک و گسترش گردوغبار در کشور اظهار داشت: شرایط کنونی منابع طبیعی نشان می‌دهد که پژوهش‌ها باید با نگاه آینده‌نگر و مبتنی بر پیش‌بینی مخاطرات انجام شوند.

وی با اشاره به تجربه طوفان‌های گردوغبار در مناطق مختلف کشور خاطرنشان کرد: مجموعه‌های تحقیقاتی به‌عنوان مرجعیت علمی بخش کشاورزی و منابع طبیعی، وظیفه دارند علاوه بر شناسایی مسائل موجود، نسبت به تحولات آینده هشدار دهند و راهکارهای علمی و پیشگیرانه ارائه کنند. گل‌محمدی در پایان از رؤسای بخش‌های تحقیقاتی و محققان خواست با تمرکز بر حل مسائل واقعی کشور، توسعه همکاری‌های علمی و تقویت پیوند پژوهش با اجرا، در حفاظت، احیا و مدیریت پایدار منابع طبیعی تلاش کنند و افزود: جنگل‌ها و مراتع و سایر منابع طبیعی سرمایه‌هایی هستند که از نسل‌های گذشته به ما رسیده‌اند و وظیفه داریم با حفاظت و مدیریت صحیح، امانت‌داران شایسته‌ای برای نسل‌های آینده باشیم.