تحقیقات باید به حل مسائل بخش کشاورزی و منابع طبیعی منجر شود

به گزارش روابط عمومی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، گل‌محمدی معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تات در جلسه شورای راهبردی منابع طبیعی و آبخیزداری، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی، شهدای جنگ تحمیلی، شهدای وزارت جهاد کشاورزی و به‌ویژه شهدای منابع طبیعی اظهار کرد: یاد و خاطره همه شهیدان انقلاب اسلامی، امام شهید، رهبر شهید و شهدای جنگ تحمیلی اخیر را گرامی می‌داریم و برای شادی روح همه آنان صلوات می‌فرستیم.

تغییر رویکرد تحقیقات به سمت حل مسئله

وی با اشاره به نامگذاری سال از سوی مقام معظم رهبری در چارچوب اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی افزود: در سازمان تات سال‌هاست حرکت به سمت حل مسئله آغاز شده است، اما در دو سال اخیر تلاش کرده‌ایم این رویکرد را به صورت جدی نهادینه کنیم. امروز در این سازمان تحقیق برای تحقیق، تحقیق صرفاً برای مقاله یا ارتقای فردی تقریباً وجود ندارد و مسیر به سمت تحقیق برای توسعه و حل چالش‌های بخش کشاورزی تغییر کرده است.

اثربخشی؛ معیار اصلی ارزیابی تحقیقات

گل‌محمدی با اشاره به معیارهای ارزیابی در هیئت ممیزه سازمان تات ادامه داد: در هیئت ممیزه این سازمان که از برجسته‌ترین استادان دانشگاه تشکیل شده است، معیار اصلی ارزیابی اثربخشی تحقیقات است. ممکن است پرونده‌ای دارای امتیاز بالای مقالات علمی باشد، اما اگر خروجی آن شامل دانش فنی، یافته قابل ترویج یا دستورالعمل کاربردی نباشد، رأی لازم را کسب نخواهد کرد. این موضوع نشان‌دهنده تغییر جهت‌گیری سازمان به سمت حل مسائل واقعی بخش کشاورزی است. وی افزود: سازمان تات به عنوان مرجع علمی بخش کشاورزی کشور باید تولید علم و مقاله داشته باشد، اما اگر این فعالیت‌ها به اثرگذاری در عرصه تولید منجر نشود، کافی نخواهد بود.

تقویت شوراهای تخصصی برای هدایت تحقیقات

رئیس سازمان تات با اشاره به شکل‌گیری شوراهای تخصصی حوزه تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در این سازمان گفت: شوراهایی مانند شورای تحقیقات گیاه‌پزشکی و سایر شوراهای تخصصی با هدف هدایت تحقیقات به سمت مسائل اولویت‌دار تشکیل شده‌اند. همچنین نام شوراها از شورای تحقیقات به شورای «تحقیقات، آموزش و ترویج» برای ایجاد پیوند میان نتایج پژوهش‌ها، آموزش و انتقال دانش به عرصه اجرا تغییر نام داده شد تا دستاوردهای پژوهشی از فضای کتابخانه خارج شده و در میدان عمل مورد استفاده قرار گیرد.

استفاده از دانش موجود پیش از تعریف پروژه‌های جدید

وی تأکید کرد: در مسیر حل مسئله، نخستین گام استفاده از ظرفیت‌ها و دانش موجود در کشور است. بسیاری از مواقع پاسخ یک مسئله در دستاوردهای پژوهشی قبلی وجود دارد و لازم است ابتدا این دانش جمع‌آوری و بررسی شود. در مرحله بعد می‌توان از تجربیات جهانی بهره گرفت و آن را بومی‌سازی کرد و در نهایت در صورت نیاز پروژه تحقیقاتی جدید تعریف شود.

ضرورت همکاری با دانشگاه‌ها و بخش خصوصی

گل‌محمدی همچنین بر ضرورت همکاری گسترده با دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و انجمن‌های علمی تأکید کرد و گفت: حضور نمایندگان دانشگاه‌ها و انجمن‌های علمی در شوراهای تخصصی ضروری است تا ضمن هم‌افزایی علمی، از موازی‌کاری در تحقیقات جلوگیری شود.

تمرکز بر مسائل اولویت‌دار در تحقیقات

وی یکی از چالش‌های موجود را تعدد جلسات و تعریف پروژه‌های متعدد بدون اولویت‌بندی دانست و افزود: شوراها نباید صرفاً برای برگزاری جلسه تشکیل شوند. اگر در یک شورا ده‌ها پروژه تعریف شود، عملاً امکان تأمین منابع مالی و اجرای مؤثر آن‌ها وجود نخواهد داشت. بنابراین باید چند مسئله اصلی و اولویت‌دار انتخاب و برای حل آن‌ها برنامه‌ریزی شود. رئیس سازمان تات با اشاره به محدودیت منابع مالی تصریح کرد: لازم است پروژه‌های تحقیقاتی محدود، متمرکز و اولویت‌بندی شده باشند تا بتوان با تأمین منابع لازم آن‌ها را به نتیجه رساند.

تأکید بر آموزش، ترویج و انتقال دانش به عرصه تولید

وی با اشاره به نامگذاری سال جاری به عنوان سال آموزش و ترویج در سازمان تات گفت: برای افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی، تمرکز ویژه‌ای بر آموزش و انتقال دانش به عرصه تولید داریم و در همین راستا طرح‌های تحقیق و توسعه در حوزه‌های مختلف طراحی شده است.

اجرای طرح‌های تحقیقی-توسعه‌ای در محصولات کشاورزی

گل‌محمدی در ادامه با اشاره به اجرای طرح‌های توسعه‌ای در محصولات کشاورزی اظهار کرد: به عنوان نمونه در حوزه سیب‌زمینی، بسته‌های دانشی موجود در سازمان، دانشگاه‌ها و سایر مراکز علمی جمع‌آوری شده و با تعیین مجری در چند استان، شهرستان و ده‌ها روستا در حال اجراست تا مجموعه دانش فنی به صورت یک بسته جامع به مزرعه منتقل شود. وی افزود: در این رویکرد، همه ابعاد فنی از جمله مدیریت آفات، تغذیه گیاهی، خاک، آب و فناوری‌های فنی مهندسی به صورت یکپارچه در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گیرد.

ضرورت اجرای طرح‌های تحقیقی-توسعه‌ای در منابع طبیعی و آبخیزداری

رئیس سازمان تات پیشنهاد کرد در حوزه منابع طبیعی نیز طرح‌های تحقیق ـ توسعه در موضوعاتی مانند آبخیزداری، مدیریت مراتع و تأمین علوفه اجرا شود تا از ظرفیت بارندگی‌ها برای افزایش تولید علوفه و مدیریت پایدار مراتع استفاده شود.

توجه به ظرفیت زنان روستایی و عشایری

وی همچنین به ظرفیت زنان روستایی و عشایری اشاره کرد و گفت: بیش از ۱۰ میلیون زن روستایی و عشایری در کشور حضور دارند که می‌توانند نقش مهمی در فعالیت‌های تولیدی و توسعه‌ای ایفا کنند و لازم است از این ظرفیت در برنامه‌های تحقیق و توسعه بهره گرفته شود.

استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی

گل‌محمدی در ادامه به اهمیت توسعه زراعت چوب و اجرای الگوی کشت ابلاغی اشاره کرد و گفت: این حوزه‌ها نیز می‌تواند در قالب طرح‌های توسعه‌ای مورد توجه قرار گیرد. وی همچنین بر ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در مدیریت منابع طبیعی تأکید کرد و افزود: در سازمان تات اقدامات خوبی در حوزه هوشمندسازی آغاز شده و می‌توان از این ظرفیت در پایش جنگل‌ها، مدیریت منابع طبیعی و حتی پیشگیری از آتش‌سوزی‌ها بهره برد.

جمع‌بندی

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در پایان خاطرنشان کرد: با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی کشور، همکاری دانشگاه‌ها، مشارکت بخش خصوصی و تمرکز بر تحقیقات مسئله‌محور می‌توان گام‌های مؤثری در حل چالش‌های بخش کشاورزی و منابع طبیعی برداشت.