خودکفایی کامل در تولید بذر گندم و جو/ صرفهجویی ارزی یک میلیارد دلاری با اتکاء به تحقیقات داخلی
به گزارش روابطعمومی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر حبیب اله قزوینی با ارائه گزارشی از روند فعالیتها و دستاوردهای این بخش گفت: تحقیقات غلات در ایران از سال ۱۳09 با جمعآوری تودههای بومی آغاز شد و پس از تأسیس رسمی مؤسسه در سال ۱۳۳۹، برنامههای اصلاح و بهنژادی غلات بهصورت ساختارمند دنبال شد.
وی افزود: در دهههای بعد، با بهرهگیری از همکاریهای بینالمللی از جمله فائو برنامههای جمع آوری و تهیه کلکسیون تودههای بومی انسجام بیشتری یافت و همچنین ژرم پلاسم گندم نان، گندم دوروم، جو و تریتیکاله از مراکز تحقیقاتی بین المللی نظیر "سیمیت" و "ایکاردا" بطور سالیانه دریافت شد. در طی دهه 1350 برنامه های دورگگیری و اصلاح کلاسیک غلات در کشور آغاز شد که همزمان با دریافت ارقام و لاین های مراکز بین المللی باعث تسریع معرفی ارقام پرپتانسیل و سازگار غلات در کشور شد.
رئیس بخش تحقیقات غلات با اشاره به دستاوردهای پس از انقلاب تصریح کرد: تاکنون حدود ۱۵۰ رقم گندم نان، ۱۵ رقم گندم دوروم، ۵۲ رقم جو و تعدادی رقم تریتیکاله، یولاف و چاودار توسط محققان کشور معرفی شده است. تمامی ارقام در حال کشت در کشور حاصل تحقیقات داخلی بوده و در حوزه گندم و جو هیچ وابستگی به خارج وجود ندارد.
وی با بیان اینکه تحقیقات غلات در چهار اقلیم اصلی کشور شامل سرد، معتدل، گرم و مرطوب شمال و گرم و خشک جنوب انجام میشود، اظهار کرد: برای هر منطقه کشور رقم متناسب با شرایط اقلیمی آن معرفی شده و سبد کاملی از ارقام متنوع در اختیار کشاورزان قرار دارد.
قزوینی یکی از وظایف مهم بخش تحقیقات غلات را تولید بذر هستههای اولیه و پایههای پرورشی یک و دو عنوان کرد و گفت: برنامهریزی تولید این بذرها در کرج و مراکز تحقیقاتی استانها انجام میشود تا سالانه امکان تولید حدود ۳۰۰ هزار تن بذر گواهیشده گندم و ۵۰ هزار تن بذر جو در کشور فراهم شود. این بذرها پس از تکثیر توسط شرکتهای بذری و کشاورزان پیشرو در اختیار کشاورزان قرار میگیرد.
وی با تأکید بر ارزش اقتصادی این فعالیتها افزود: برآوردها نشان میدهد ارزش بذر محصولات کشاورزی که در داخل کشور تولید میشود و جایگزین واردات است، سالانه حدود یک میلیارد دلار صرفهجویی ارزی به همراه دارد. رئیس بخش تحقیقات غلات همچنین به نقش پژوهشهای بیماریشناسی در ارتقای پایداری تولید اشاره کرد و گفت: پس از وقوع اپیدمی گسترده زنگ زرد گندم در سال ۱۳۷۲ که خسارت سنگینی به تولید کشور وارد کرد، امکانات بخش تحقیقات تقویت شد و با همکاری نزدیک متخصصان گیاهپزشکی و به نژادگران، ارقام مقاوم به بیماریهایی نظیر زنگ زرد، زنگ قهوهای، زنگ سیاه و فوزاریوم اصلاح و معرفی شدند. وی ادامه داد: در حال حاضر تمامی لاینهای اصلاحی از نظر مقاومت به پاتوژنهای غالب عامل بیماریهای گندم و جو در کشور ارزیابی میشوند تا با معرفی ارقام مقاوم غلات از بروز اپیدمی های شدید و خسارات گسترده در کشور جلوگیری شود.
قزوینی با اشاره به اهمیت کیفیت در کنار عملکرد گفت: در معرفی ارقام جدید، تنها عملکرد بالا مدنظر نیست، بلکه شاخصهای کیفی نظیر میزان پروتئین، گلوتن و سایر ویژگیهای مناسب برای تولید آرد و خمیر نیز در لاین های اصلاحی بدقت بررسی میشوند. همچنین سالانه حدود دو هزار نمونه گندم آبی و دیم از مزارع زارعین سراسر کشور جمعآوری و تمامی شاخصهای کیفی آنها ارزیابی میشود که نتایج نشاندهنده مطلوب بودن کیفیت گندم های تولیدی در کشور است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گستره فعالیتهای میدانی این بخش اظهار کرد: اصلاح و تولید هر رقم جدید فرآیندی زمانبر و دقیق است که از دورگگیری دستی و انتخاب تکبوتهها آغاز شده و طی چندین سال ارزیابی در مزارع تحقیقاتی و ایستگاههای استانی ادامه مییابد. در حال حاضر هزاران ژنوتیپ متنوع در برنامههای اصلاحی در دست بررسی است.
رئیس بخش تحقیقات غلات در پایان با تأکید بر اهمیت نیروی انسانی متخصص در اجرای دقیق برنامههای اصلاحی و تولید بذر گفت: ماهیت این فعالیتها نیازمند حضور مستمر کارشناسان در مزرعه در زمان کاشت، داشت و برداشت آزمایشات همراه با انجام کنترل دقیق فنی مزارع آزمایشی و هسته های بذری است و استمرار موفقیتهای بهدستآمده در گرو تقویت و پشتیبانی از نیروی انسانی این بخش خواهد بود.
