بذر حقیقی سیبزمینی، نقطه آغاز اصلاح ارقام جدید
به گزارش روابطعمومی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، احمد موسی پور گرجی با اشاره به اهمیت تلاقی در برنامههای اصلاحی سیبزمینی اظهار کرد: تلاقی بین ارقام مختلف یکی از بنیادیترین مراحل در اصلاح این محصول به شمار میرود؛ زیرا هدف از این فرآیند، ترکیب ژنهای مطلوب والدین و ایجاد تنوع ژنتیکی در جمعیتهای حاصل است.
وی افزود: از آنجا که موفقیت هر برنامه اصلاحی به وجود تنوع ژنتیکی وابسته است، انجام تلاقیهای هدفمند میان والدین منتخب، نقطه آغاز توسعه ارقام جدید محسوب میشود.
موسیپور گرجی با تشریح جایگاه بذر حقیقی سیبزمینی (True Potato Seed یا TPS) گفت: بذر حقیقی، محصول نهایی تلاقی جنسی بین دو والد است. برخلاف غدههای بذری که از طریق تکثیر رویشی تولید میشوند، TPS حاصل نوترکیبی ژنتیکی است و هر بذر، ترکیب ژنتیکی منحصربهفردی دارد. به همین دلیل، جمعیتهای حاصل از تلاقی، منبعی ارزشمند برای انتخاب ژنوتیپهای برتر و توسعه ارقام جدید به شمار میروند.
وی انتخاب والدین را یکی از مهمترین مراحل برنامههای اصلاحی دانست و تصریح کرد: اصلاحگران معمولاً والدینی را برمیگزینند که دارای صفات مکمل باشند تا در نسلهای بعدی، ویژگیهای مطلوب آنها با یکدیگر ترکیب شود.
این متخصص اصلاح نباتات درباره فرآیند تولید بذر حقیقی سیبزمینی نیز توضیح داد: ابتدا والدین منتخب در شرایط مناسب گلخانهای کشت میشوند. پس از آغاز گلدهی، عملیات گردهافشانی کنترلشده، پس از عقیمسازی گلهای والد مادری، انجام میگیرد و گرده والد نر به کلاله گل والد ماده منتقل میشود. به گفته وی، برای افزایش موفقیت، بهتر است تلاقیها صبح یا عصر، پیش از بسته شدن گلها، انجام و این فرآیند ۲ تا ۳ بار تکرار شود.
وی ادامه داد: در صورت موفقیت لقاح، میوههای سیبزمینی تشکیل میشوند که برای جلوگیری از اختلاط، با توری محصور شده و پس از رسیدگی برداشت میشوند. سپس بذرهای موجود در میوه استخراج، شستوشو، خشک و تا زمان کشت در محل خنک نگهداری میشوند.
موسیپور گرجی با اشاره به کاربردهای بذر حقیقی در برخی کشورها اظهار کرد: در برخی کشورها، TPSهایی که تحت شرایط خاص تولید شده و از تنوع ژنتیکی پایینتری برخوردارند، بهعنوان جایگزین غدههای بذری در مناطق کمبرخوردار مورد استفاده قرار میگیرند. بذرهای حقیقی در مقایسه با غدههای بذری، حجم و وزن بسیار کمتری دارند، حملونقل و نگهداری آنها آسانتر است و خطر انتقال بسیاری از بیماریهای غدهزاد نیز کاهش مییابد.
وی درباره مراحل پس از تولید TPS نیز گفت: بذرهای حاصل برای تولید ریزغده در گلخانه و در سینیهای کشت مناسب، کشت میشوند. در نسلهای اولیه، انتخاب بر اساس صفاتی مانند قدرت رشد، تعداد غده، یکنواختی شکل و اندازه غده، رنگ گوشت، عمق چشم، طول استولون، عملکرد و مقاومت به بیماریها انجام میشود.
به گفته این پژوهشگر، ژنوتیپهای منتخب طی چندین سال در آزمایشهای مزرعهای و چندمکانه ارزیابی میشوند و در نهایت، کلونهای برتر برای معرفی بهعنوان رقم جدید انتخاب خواهند شد.
رئیس بخش تحقیقات سبزی، صیفی و حبوبات آبی همچنین به چالشهای تولید بذر حقیقی سیبزمینی اشاره کرد و گفت: ناسازگاری بین برخی والدین، عدم تولید دانه گرده در بعضی ژنوتیپها، پایین بودن قدرت باروری گرده، شرایط نامناسب محیطی در زمان گلدهی و ریزش گل یا میوه از جمله چالشهای رایج در تولید TPS هستند.
وی تأکید کرد: مدیریت دقیق شرایط محیطی و اجرای صحیح گردهافشانی کنترلشده، برای دستیابی به نتایج مطلوب ضروری است.
موسیپور گرجی در پایان خاطرنشان کرد: تولید بذر حقیقی سیبزمینی نخستین و اساسیترین مرحله در فرآیند اصلاح این محصول است و موفقیت در این مرحله، زمینه ایجاد تنوع ژنتیکی، انتخاب ژنوتیپهای برتر و در نهایت معرفی ارقام جدید با عملکرد بالاتر، کیفیت بهتر و مقاومت بیشتر به آفات، بیماریها و تنشهای محیطی را فراهم میکند.
