آنچه در جنگل های زاگرس میگذرد

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، در طرح پایش جنگل های زاگرس جلال هناره مجری طرح و عضو هیات علمی بخش منابع طبیعی آذربایجان غربی از تخریب شاخه های بلوط برای برداشت  «گِز» یا به گویش محلی «گِزوی» (که به آن گزانگبین یا مانِ بلوط نیز می‌گویند)، میگوید . گزوی یکی از محصولات فرعی و ارزشمند جنگل‌های زاگرس، به‌ویژه در مناطق سردشت و پیرانشهر است.  گزانگبین چیست؟گز بلوط یک ماده قندی و شیرین است که بر اثر فعالیت نوعی شته (از خانواده Aphididae) بر روی برگ‌ها و شاخه‌های درخت بلوط تولید می‌شود. این شته‌ها شیره پرورده درخت را می‌مکند و مواد دفعی شیرینی از خود باقی می‌گذارند که در تماس با هوای خشک و گرم کوهستان، به صورت دانه‌های بلورین یا لایه‌ای چسبناک روی شاخه‌ها و برگ‌ها می‌بندد.

 گلازنی و قطع شاخه‌ها: یک چالش جدی
در سال‌های اخیر، به دلیل ارزش اقتصادی بالای گزانگبین، برخی از بهره‌برداران برای دسترسی آسان‌تر و سریع‌تر به این محصول، از روش‌های مخربی استفاده می‌کنند که اصطلاحاً به آن «گلازنی» یا بریدن شاخه‌های درخت بلوط گفته می‌شود.  روش کار: در این شیوه، فرد بهره‌بردار شاخه‌های جوان و پربار درخت را با اره یا تبر می‌بُرد تا بتواند به راحتی گِز موجود روی آن‌ها را در محیطی پایین‌تر از تاج درخت جدا کند. پیامدهای زیست‌محیطی این برداشت شامل 
    1.  ضعف شدید درخت: درختان بلوط زاگرس به دلیل شرایط اقلیمی، رشد بسیار کندی دارند. قطع شاخه‌ها به ویژه شاخه‌های اصلی، سطح فتوسنتز درخت را به شدت کاهش داده و آن را در برابر بیماری‌ها (مانند زغال‌بیماری یا سوسک‌های چوب‌خوار) بسیار آسیب‌پذیر می‌کند.
    2.  تخریب تاج و فرم درخت: این عمل باعث برهم خوردن تعادل بیولوژیکی درخت و از بین رفتن ساختار طبیعی آن می‌شود.
    3.  خشکیدگی تدریجی: تکرار این عمل در سال‌های متوالی منجر به خشکیدگی کامل درخت بلوط می‌شود. از آنجا که زاگرس با بحران «خشکیدگی بلوط» دست‌به‌گریبان است، این روش بهره‌برداری غیراصولی، تیر خلاصی بر پیکره جنگل‌های این منطقه است.

 دیدگاه قانونی و کارشناسی
کارشناسان منابع طبیعی و فعالان محیط‌زیست در سردشت بارها نسبت به این موضوع هشدار داده‌اند:
 برداشت پایدار: روش اصولی و سنتی (بدون آسیب به درخت) به گونه‌ای است که بهره‌بردار تنها با استفاده از نردبان‌های بلند و ابزارهای خاص، بدون وارد کردن کوچکترین آسیب یا شکستن شاخه، محصول را جمع‌آوری می‌کند.
  ممنوعیت قانونی: طبق قوانین سازمان منابع طبیعی، هرگونه آسیب‌رسانی، قطع شاخه و بهره‌برداری غیراصولی که منجر به خسارت به درختان جنگلی شود، جرم محسوب شده و پیگرد قانونی دارد. در نهایت نتیجه گیری می شود: اگرچه برداشت «گِز» معیشت برخی از جوامع محلی را تأمین می‌کند، اما «گلازنی» (بریدن شاخه‌ها) به منزله «کشتن درخت برای برداشت محصول» است. برای حفظ جنگل‌های بلوط سردشت که میراث طبیعی این منطقه محسوب می‌شوند، ترویج شیوه‌های برداشتِ بدون آسیب و نظارت بیشتر نهادهای محلی بر نحوه فعالیت بهره‌برداران ضروری است. ویدئوی کامل را در آپارات با آدرس زیر مشاهده بفرمایید.