پشم؛ ثروت پنهان خراسان شمالی در انتظار نجات

به گزارش روابط عمومی محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان شمالی، فرهاد علمی در گفتگو با خبرگزاری ایرنا: ریشه بخشی از مشکلات بازار پشم استان را در ویژگی‌های فنی و کیفی این محصول دانست و گفت: در گذشته بخش قابل توجهی از پشم تولیدی در تولید لحاف، تشک و سایر محصولات سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما امروزه این محصولات جای خود را به الیاف مصنوعی و مواد صنعتی داده‌اند و همین موضوع بازار مصرف پشم را محدود کرده است.

فرهاد علمی اظهار کرد: یکی از دلایل استقبال نشدن از پشم تولیدی خراسان شمالی، ضخامت بالای الیاف آن است؛ به طوری که قطر بیشتر پشم‌های تولیدی استان بیش از ۳۵ میکرون بوده و برای بسیاری از صنایع نساجی ظریف مناسب نیست.

وی با اشاره به رنگی بودن پشم تولیدی استان گفت: پشم‌های رنگی در فرآیند رنگرزی با محدودیت مواجه هستند. به عنوان مثال پشم‌های قرمز تنها رنگ‌های هم‌خانواده خود را جذب می‌کنند و پشم‌های سیاه نیز قابلیت پذیرش سایر رنگ‌ها را ندارند، در حالی که پشم سفید امکان رنگ‌پذیری در طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها را دارد.

برخی دامداران برای علامت‌گذاری دام‌ها از اسپری‌های رنگی شیمیایی استفاده می‌کنند که این مواد بر روی الیاف باقی مانده و در زمان رنگرزی مانع جذب رنگ می‌شوند

این پژوهشگر حوزه دامپروری افزود: وجود «ژار» یا همان موی زبر و خشن در میان الیاف پشم نیز یکی دیگر از عوامل کاهش کیفیت است، زیرا این الیاف در فرآیند رنگرزی رنگ را جذب نمی‌کنند و کیفیت محصول نهایی را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

وی یادآور شد: در گذشته نیز پشم تولیدی منطقه خراسان عمدتا در گبه‌بافی و نمدمالی مورد استفاده قرار می‌گرفت و کمتر در صنایع نساجی ظریف کاربرد داشت.

علمی با انتقاد از برخی شیوه‌های غیراصولی نگهداری دام گفت: برخی دامداران برای علامت‌گذاری دام‌ها از اسپری‌های رنگی شیمیایی استفاده می‌کنند که این مواد بر روی الیاف باقی مانده و در زمان رنگرزی مانع جذب رنگ می‌شوند؛ موضوعی که سبب شده بسیاری از کارخانه‌های تولید نخ از خرید این نوع پشم خودداری کنند.

وی افزود: طول و قطر الیاف در بخش‌های مختلف بدن دام از جمله گردن، شکم و پشت یکسان نیست اما در بسیاری موارد هنگام پشم‌چینی این الیاف با یکدیگر مخلوط می‌شوند که نتیجه آن کاهش کیفیت، افت ارزش اقتصادی و پایین آمدن قیمت فروش پشم است.

محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان شمالی با اشاره به ظرفیت‌های مغفول این محصول اظهار کرد: در پشم ماده‌ای چرب به نام «لانولین» وجود دارد که در صنایع آرایشی، بهداشتی، دارویی و حتی چسب‌سازی کاربرد فراوانی دارد و می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.

وی تأکید کرد: برای افزایش ارزش اقتصادی پشم تولیدی استان، آموزش دامداران در زمینه تفکیک و درجه‌بندی پشم، جلوگیری از اختلاط الیاف، استفاده از روش‌های اصولی نگهداری دام و همچنین تربیت پشم‌چین‌های ماهر ضروری است.

علمی افزود: ایجاد صنایع فرآوری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در استحصال فرآورده‌های جانبی پشم نیز می‌تواند این محصول کم‌ارزش شده را دوباره به یکی از منابع درآمدی دامداران و عشایر استان تبدیل کند.

هشدار روشن است، اگر صنایع تبدیلی، واحدهای ریسندگی و سرمایه‌گذاری واقعی وارد این میدان نشوند، پشم فقط اولین قربانی خواهد بود. امروز پشم بی‌ارزش شده است؛ فردا شاید نوبت شیر، گوشت یا حتی خود دامداری برسد. این یک سناریوی دور نیست؛ این ادامه همین مسیر است.

خراسان شمالی با بیش از ۲ میلیون راس دام سبک، روی یک معدن زنده نشسته است؛ معدنی که اگر استخراج نشود، اگر فرآوری نشود، اگر به زنجیره تولید وصل نشود، آرام‌آرام به خاکستر تبدیل می‌شود. پشم امروز فقط یک محصول نیست؛ آینه‌ای است از یک غفلت بزرگ و این آینه، تصویر روشنی دارد، اگر امروز تصمیم گرفته نشود، فردا چیزی برای تصمیم گرفتن باقی نخواهد ماند.