بوشهر درمقابله با بیابان‌زایی

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر،به نقل از خبرگزاری ایرنا بیابان‌زایی یکی از چالش‌های اصلی مناطق خشک و نیمه‌خشک است که برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، چرای مفرط و فراتر از ظرفیت مراتع، توسعه نامتوازن کشاورزی و پیامدهای تغییرات اقلیمی از مهم‌ترین عوامل گسترش بیابان‌ها در استان بوشهر محسوب می‌شود.

وسعت عرصه‌های بیابانی در استان بوشهر ۳۳۱ هزار و ۶۸۲ هکتار است که ۱۴ درصد مساحت این استان را شامل می‌شود و ۵۶۹ هزار و ۴۲۵ هکتار از اراضی این استان نیز تحت‌تأثیر مستقیم فرسایش بادی است که از این میزان ۵۲۶ هزار و ۶۶۴ هکتار آن در قالب ۱۶ کانون بحرانی فرسایش بادی شناسایی شده و نیازمند اقدامات مستمر حفاظتی است.

این درحالی است که بخش قابل توجهی از کانون‌های بحرانی فرسایش بادی استان بوشهر تحت تاثیر عوامل طبیعی و انسانی از جمله رطوبت نسبی، چرای بی رویه دام از مراتع و رهاسازی اراضی دیم بوجود آمده‌است که می‌توان با دخالت‌ها و مدیریت‌های هوشمندانه انسانی روند بیابان زایی را در این استان معکوس کرد.

بر اساس برآوردهای کارشناسی، ظرفیت قابل تحمل مراتع استان بوشهر که برای جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی و حفظ پایداری اکوسیستم تعیین شده حدود ۵۵۰ هزار واحد دامی است؛ این در حالی است که اکنون سالانه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار واحد دامی از این مراتع تعلیف می‌کنند که این وضعیت نشان‌دهنده فشاری مضاعف بر مراتع و افزایش خطر فرسایش و تخریب است.

مدیریت انسانی، سدی در برابر بیابان زایی و گردوغبار

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بوشهر گفت: نتایج یک طرح پژوهشی در این استان نشان داد عوامل مختلف اقلیمی و مدیریتی نقشی تعیین‌کننده در کاهش معنادار پدیده‌های گردوغبار و بیابان زایی دارد.

غلامرضا راهی، با تشریح نتایج یک مطالعه ۳۰ ساله (از ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۸) در استان بوشهر افزود: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که برغم روند صعودی دمای هوا و افزایش شدت خشک‌سالی‌ها در تمام ایستگاه‌های استان بوشهر، شاخص طوفان گردوغبار (DSI) محلی روند کاهشی معناداری را تجربه کرده‌است.

وی افزود: این موفقیت بویژه در منطقه دیر بسیار چشمگیر است؛ جایی که اجرای موفق طرح‌های جنگل‌کاری با گونه‌های مقاوم و بومی، توانسته است بخوبی جلوی فرسایش بادی را بگیرد.

راهی، با تفکیک عوامل ایجاد گردوغبار تصریح کرد: گردوغبارهای استان بوشهر تنها تحت تأثیر عوامل اقلیمی نیست؛ بلکه دخالت‌های انسانی نظیر چرای بی‌رویه و رهاسازی زمین‌های دیم، در کنار منابع فرامرزی (بویژه از سمت کشور عراق)، نقشی مهم در تشدید این وضعیت ایفا می‌کنند.

این پژوهشگر با تأکید بر اینکه تنها متغیر اقلیمیِ مؤثر بر کاهش گردوغبار، رطوبت نسبی بوده است، ادامه داد: سایر پارامترها نظیر دما و سرعت باد همبستگی معناداری با تغییرات گردوغبار نداشته‌اند؛ این یعنی مدیریت هوشمندانه و احیای پوشش گیاهی، کلید اصلیِ مهار ریزگردهاست.

عضو هیات‌علمی مرکز تحقیقات بوشهر بیان کرد: پیش‌بینی آینده بیابان‌زایی بدون در نظر گرفتن اقدامات مدیریتی ممکن نیست. تجربه موفق دیر اثبات می‌کند که مداخلات انسانی می‌تواند روند بیابان‌زایی را معکوس کند.

توسعه کشت گیاهان سازگار با اقلیم منطقه

کارشناس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بوشهر گفت: مراتع کلید مقابله با بیابان‌زایی، سازگاری با تغییرات اقلیمی و تضمین پایداری سرزمین برای نسل‌های آینده هستند و پایه‌هایی مستحکمی برای امنیت زیستی و غذایی، اقتصاد درون‌زا و تاب‌آوری ملی محسوب می‌شوند.

حسن کازرونی افزود: چرای بی‌رویه موجب کاهش توان بازسازی طبیعی مرتع، افت تراکم گونه‌های بومی و در نهایت برهنه شدن سطح خاک می‌شود و تغییر کاربری اراضی، توسعه‌های غیراصولی، برداشت‌های غیرمجاز، ترددهای خارج‌ازمسیر، انباشت پسماند و سایر مداخلات انسانی نیز شرایط شکننده این زیست‌بوم را بیش‌ازپیش بحرانی کرده‌است.

وی اضافه کرد: در زمان حاضر با وجود شرایط اقلیمی چالش‌برانگیز، بیش از ۵۵۰ گونه گیاهی و بیش از ۱۰۰ گونه ارزشمند دارویی از جمله خاکشیر، سیاه‌دانه، کاملینا، لعل کوهستان، سربرنجاس، هلپه و سایر گونه‌های بومی سازگار با اقلیم خشک و نیمه‌خشک در این استان، شناسایی شده‌است که با توسعه کشت این گیاهان سازگار با اقلیم منطقه می‌توان از بیابان زایی و تولید گرد و غبار جلوگیری کرد.

این پژوهشگر در امور بیابان زدایی بیان کرد: مهمترین عوامل بیابان‌زایی در استان بوشهر خشکسالی، سیل، آتش سوزی، بروز آفات گیاهی، فرسایش‌های خندقی، تبدیل جنگل‌ها و مراتع به اراضی کشاورزی و تغییر کاربری غیرمجاز اراضی ملی و کشاورزی به مسکونی و صنعتی، رعایت نکردن اصول صحیح کشاورزی است.

وی راهکارهای مختلف در راستای مقابله با بیابان‌زایی را روش‌های بیولوژیکی، مکانیکی و شیمیایی، کاشت نهال، بذرپاشی، مالچ باشی، تثبیت شن‌های روان و پروژه‌های مقابله با ریزگردها و جنگل‌کاری مدیریت رواناب، جنگل‌کاری عنوان کرد.

کازرونی یادآورشد: همچنین درختکاری نقشی مهم در مقابله با آثار مخرب ریزگردها، تامین اکسیژن زمین و جذب دی‌اکسید کربن، جلوگیری از فرسایش و رانش زمین دارد.