تقویت تابآوری جوامع روستایی و عشایری با تکیه بر پژوهش، دانش بومی و تصمیمسازی مبتنی بر شواهد؛
نگاهی به عملکرد تحقیقات اقتصادی-اجتماعی مرکز سمنان در سال ۱۴۰۴
به گزارش روابطعمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، فرزانه بهادری، رئیس مرکز، در تشریح عملکرد تحقیقات اقتصادی-اجتماعی مرکز در سال ۱۴۰۴، پژوهش مسئلهمحور و توجه به نیازهای واقعی جوامع محلی را از محورهای اصلی فعالیت این بخش عنوان کرد و گفت: رویکرد این حوزه، حرکت از تولید صرف دانش به سمت شناخت دقیق مسائل، ارائه راهکارهای کاربردی و پشتیبانی علمی از تصمیمگیری است.
وی با اشاره به پژوهش ارزیابی میزان گرایش دامداران عشایری به معیشتهای جایگزین در ایل پرور استان سمنان اظهار کرد: در این مطالعه، عوامل مؤثر بر تغییر معیشت دامداران عشایری بررسی شد و فشارهای اقتصادی، تغییرات اقلیمی، کاهش ظرفیت مراتع و محدودیتهای بازار بهعنوان مهمترین عوامل مؤثر بر گرایش به معیشتهای جایگزین شناسایی شد. با وجود این شرایط، تنها حدود ۱۷.۶ درصد از دامداران مورد مطالعه آمادگی ورود به مشاغل جایگزین را داشتهاند که نشان میدهد تغییر الگوی معیشت در جوامع عشایری، فرآیندی تدریجی و چندبعدی است و صرفاً با معرفی یک فعالیت اقتصادی جدید تحقق پیدا نمیکند.
بهادری افزود: بر اساس نتایج این پژوهش، فعالیتهایی مانند زنبورداری، گردشگری عشایری، صنایعدستی و فرآوری محصولات بومی میتوانند در تکمیل و تنوعبخشی به معیشت خانوارهای عشایری نقش داشته باشند، اما بهرهگیری از این ظرفیتها نیازمند آموزش و مهارتافزایی، ایجاد زیرساختهای مناسب، دسترسی به بازار، تقویت سرمایه اجتماعی و توجه به ظرفیت زنان و جوانان است. از این منظر، پژوهشهای اقتصادی-اجتماعی میتوانند در کنار شناسایی چالشها، مسیرهای عملیاتی تقویت تابآوری اقتصادی جوامع محلی را نیز مشخص کنند.
دانش بومی و ظرفیتهای محلی برای سازگاری با شرایط محیطی از دیگر محورهای مورد توجه این بخش بود. رئیس مرکز با اشاره به پژوهش شناسایی و واکاوی دانش و فناوریهای بومی سازگار با بیابان گفت: در این مطالعه، روشها و تجربههای بومی در زمینه مدیریت سنتی آب، شیوههای سازگار چرای دام، حفاظت از پوشش گیاهی و استفاده از گونههای مقاوم مورد بررسی قرار گرفت؛ ظرفیتهایی که میتوانند در کنار دانش علمی، بخشی از راهکارهای سازگاری جوامع محلی با شرایط خشک و بیابانی را شکل دهند.
وی توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی زنان روستایی را از دیگر محورهای مهم فعالیتهای پژوهشی عنوان کرد و با اشاره به پژوهش ارائه مدل توسعه کارآفرینی زنان در فضای روستایی شهرستان مهدیشهر اظهار کرد: نتایج این پژوهش بر اهمیت آموزشهای مهارتی، تقویت شبکههای حمایتی و توسعه زیرساختها تأکید دارد و نشان میدهد توانمندسازی زنان روستایی، فرآیندی چندبعدی است که علاوه بر آموزش، به فراهمکردن بسترهای لازم برای فعالیت اقتصادی و دسترسی به فرصتهای پایدار درآمدی نیاز دارد.
بهادری همچنین با اشاره به مطالعه جامعهشناختی نقش زنان در بهبود معیشت جامعه روستایی شهرستان سرخه گفت: در این مطالعه مشخص شد زنان حدود ۶۰ درصد در فعالیتهای اقتصادی مشارکت دارند، هرچند بخش قابل توجهی از این مشارکت همچنان ماهیتی سنتی و معیشتی دارد. این یافته بر ضرورت توجه بیشتر به ظرفیتهای اقتصادی زنان و فراهمکردن زمینه برای توسعه فعالیتهای درآمدزا و پایدار تأکید میکند.
رئیس مرکز با تأکید بر ضرورت نگاه میانرشتهای به مسائل جوامع محلی و منابع طبیعی، به پروژه مشترک گروه تحقیقات اقتصادی-اجتماعی با بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری با موضوع شناخت چالشهای پیشروی مدیریت حوزه آبخیز طزره اشاره کرد و افزود: در این پروژه تلاش شد ابعاد اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر مدیریت حوزه آبخیز در کنار مؤلفههای فنی مورد بررسی قرار گیرد تا شناخت جامعتری از چالشهای موجود و زمینههای ارائه راهکارهای متناسب با شرایط منطقه فراهم شود.
وی همچنین پروژه تحقیقاتی ملی تحلیل راهبردی بهرهبرداری از ظرفیتهای توسعه پرورش شتر در مراتع خشک و نیمهخشک کشور با تأکید بر حفاظت از مراتع را از دیگر فعالیتهای مهم این حوزه برشمرد و گفت: این پروژه با محوریت مرکز و با مشارکت استانهای مختلف در حال اجراست و هدف آن شناسایی ظرفیتها و محدودیتهای موجود و ارائه راهبردهایی برای توسعه پایدار پرورش شتر، بهرهبرداری مناسب از ظرفیت مراتع و همزمان حفاظت از منابع طبیعی است.
بهادری خاطرنشان کرد: در کنار این مطالعات، موضوعاتی همچون دانش بومی و زندگی پایدار در مناطق بیابانی، بهرهبرداری پایدار از منابع آب، مهار بیابانزایی، مزیت نسبی منطقهای محصولات کشاورزی و چالشهای اقتصادی-اجتماعی پرورش ماهی تیلاپیا در استان سمنان نیز در قالب فعالیتهای پژوهشی مرکز مورد بررسی قرار گرفت. همچنین موضوعاتی از جمله سازگاری عشایر با تغییر اقلیم، پرورش شتر در مواجهه با تغییرات اقلیمی، بازاریابی و فروش گیاهان دارویی و نقش زنان روستایی در تقویت بنیان اقتصادی خانوار، در قالب نوشتارهای علمی و ترویجی دنبال شد.
رئیس مرکز در جمعبندی عملکرد تحقیقات اقتصادی-اجتماعی در سال ۱۴۰۴، حرکت از تولید صرف دانش به سمت حل مسئله و پشتیبانی علمی از تصمیمگیری را مهمترین جهتگیری این حوزه دانست و گفت: مسائل اقتصادی و اجتماعی جوامع روستایی و عشایری، ارتباط مستقیمی با موضوعاتی همچون معیشت، منابع طبیعی، تغییر اقلیم، بازار، دانش بومی و سرمایه اجتماعی دارد و پرداختن مؤثر به آنها نیازمند پژوهشهای کاربردی، میانرشتهای و مبتنی بر شواهد است.
بهادری افزود: این مسیر در سال ۱۴۰۵ نیز با تأکید بیشتر بر پژوهشهای مسئلهمحور و میانرشتهای دنبال خواهد شد و تلاش میکنیم با استفاده از ظرفیت نخبگان، دانشگاهیان و ذینفعان، اتکا به دادهها و شواهد و تقویت ارتباط میان پژوهش و عرصه، یافتههای علمی را به راهکارهایی تبدیل کنیم که برای مدیران، کارشناسان و بهرهبرداران در سطح استان قابل استفاده و تصمیمساز باشد؛ راهکارهایی که در نهایت بتواند به توسعه پایدار و تقویت تابآوری جوامع روستایی و عشایری استان سمنان کمک کند.
کانال اطلاعرسانی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان
