بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی استفاده از کنستانترهی دانشبنیان بر تولیدات دامی عشایر خراسان رضوی
روز ششم مردادماه، بهمنظور ادامهی طرح پژوهشی با عنوان «بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی استفاده از کنستانترهی دانشبنیان بر تولیدات دامی عشایر خراسان رضوی»، راهی ارتفاعات اللهاکبر در شهرستان درگز شدیم.
پس از گذر از روستای کبکان (جایی که یکی از مهمترین پایگاههای آمریکا پیش از انقلاب اسلامی در آن قرار داشت و هنوز هم امکاناتی مانند باند فرودگاه، انسان را به یاد آن روزگار و حضور نظامی آمریکا در منطقه میاندازد)، به روستاهای سرسبز و تماشایی *دربندی و گرنی رسیدیم. باغهای انبوه از سیب و گردو در این مناطق، چنان طراوت و زیبایی داشتند که باورکردنی نبود چنین بهشتی در دل خراسان نهفته باشد. در روستای گرنی، آبشار بزرگی نیز وجود دارد که متأسفانه به دلیل محدودیت زمان، موفق به بازدید از آن نشدیم.
ادامهی مسیر، ما را به مناطق جنگلی ارس رساند. این جنگلهای باشکوه با درختان دیررشدِ ارس، زمانی بسیار گستردهتر از امروز بودند و متأسفانه اکنون تنها بخشی از آنها برجای مانده است. با این حال، عشایر منطقه معتقد بودند که در سالهای اخیر، مدیریت بهتری بر این عرصهها صورت گرفته و نشانههایی از احیای دوبارهی این درختان مشاهده میشود.
سپس به مناطق کوهستانی اللهاکبر و هزارمسجد وارد شدیم؛ جادههایی خاکی، پرپیچوخم و بسیار دشوار. متأسفانه این جادهها در وضعیت کنونی، خود به عاملی برای آلودگی زیستمحیطی تبدیل شدهاند. سطح جاده پوشیده از خاکهای نرم و رسی است و با وزش باد یا تردد خودرو، گرد و غباری غلیظ بلند میشود که دید را تا چند قدمی سلب میکند. بیگمان، این معضل نیازمند توجه جدی و برنامهریزی برای ساماندهی جادههای دسترسی به این مناطق است.
نهار، مهمان سفرهی گرم مادری از تبار عشایر بودیم که با محبت، غذای سنتی و اصیل «فطیر مسکه» را برایمان آماده کرد. این غذا که ریشه در فرهنگ دیرینهی عشایر شمال خراسان رضوی دارد، به این ترتیب تهیه میشود: نانی از آرد گندم و افزودنیهای محلی پخته شده، سپس در کرهی آبشدهی گوسفندی غوطهور میشود تا عطر و طعمی بینظیر بیابد.
نکتهی جالبتوجه اینکه این غذای محبوب و کهن، امروزه کمتر مورد استقبال نسل جوان و فرزندان عشایر قرار میگیرد؛ نشانهای گویا از سرعت شگرف تحولات اجتماعی* در سراسر ایران معاصر.
در همین حال، جوانان عشایری این مناطق بهخوبی از بستر اینستاگرام برای ارتباط با جهان بیرون استفاده میکنند و گاه محصولات خاص و بومی خود را از همین مسیر به فروش میرسانند؛ نشاندهندهی پیوندی تازه میان سنت و مدرنیته در دل کوچنشینی.
سید احمد محدث حسینی
