مزرعه الگویی کاکتوس اپونتیا؛

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، در راستای اجرای سیاست‌های الگوی کشت و مدیریت بهینه منابع آبی، طرح الگویی کشت کاکتوس اپونتیا در سطح ۴ هکتار از اراضی منطقه چاه‌گچی شهرستان جم در حال اجراست. پایه‌های این مزرعه با سن دو سال، با بهره‌گیری از سیستم آبیاری قطره‌ای و مدیریت صحیح، رشد مطلوبی داشته‌اند.

فاطمه غلامیان، عضو هیئت علمی و محقق معین مرکز تحقیقات بوشهر، ضمن بازدید از این مزرعه اظهار داشت: انتظار می‌رفت این گیاه از سال سوم وارد مرحله گل‌دهی شود، اما به‌دلیل مدیریت صحیح آقای میثم هنرمند، مجری طرح، هم‌اکنون ۴۰ درصد از پایه‌ها وارد فاز گل‌دهی شده‌اند.

وی در توضیح علمی این پدیده افزود: کاکتوس اپونتیا معمولاً ۲ تا ۳ سال پس از کاشت به باردهی می‌رسد و آغاز گل‌دهی تحت تأثیر سن پایه، شرایط اقلیمی، مدیریت آبیاری و تغذیه قرار دارد. بر اساس مطالعات انجام‌شده، کاهش تدریجی آبیاری و ایجاد تنش ملایم رطوبتی می‌تواند گیاه را از رشد رویشی به مرحله زایشی سوق دهد. همچنین این گیاه برای گل‌دهی مطلوب نیازمند دوره استراحت زمستانه با دمای پایین‌تر است که با افزایش تدریجی دما و طول روز در بهار، جوانه‌های زایشی فعال می‌شوند.

غلامیان خاطرنشان کرد: این گیاه دارای عمر مفید ۲۵ تا ۳۰ سال است و پیش‌بینی می‌شود از سال سوم به ثمردهی کامل برسد. هر هکتار از این مزرعه قابلیت کشت حدود چهار هزار نهال را دارد و در صورت مدیریت صحیح، می‌توان انتظار عملکرد مطلوبی داشت.

محقق معین مرکز در ادامه این بازدید، راهکارهای علمی تکثیر را به‌منظور تسریع تولید و توسعه کاکتوس در مناطق مستعد استان تشریح کرد:تکثیر غیرجنسی (رویشی) از طریق پدها رایج‌ترین و سریع‌ترین شیوه تکثیر تجاری است. در این روش پدهای سالم و رسیده از گیاه مادر جدا و پس از ۱ تا ۲ هفته نگهداری در محیط خشک تا تشکیل بافت پینه‌ای (کالوس)، در بستر مناسب کشت می‌شوند. این روش شانس بقا و سرعت رشد بالاتری نسبت به تکثیر بذری دارد.بذرها از میوه‌های رسیده استخراج و پس از شست‌وشو و خشک‌کردن کشت می‌شوند. بذرهای اپونتیا دارای خواب فیزیولوژیک هستند و برای جوانه‌زنی به دوره پس‌رسیدگی نیاز دارند. استفاده از تیمارهای خراش‌دهی مکانیکی یا شیمیایی و خیساندن در آب گرم، درصد جوانه‌زنی را به‌طور معنی‌داری افزایش می‌دهد. دمای بهینه جوانه‌زنی ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. هرچند این روش کندتر است، اما در برنامه‌های اصلاح نژاد و ایجاد تنوع ژنتیکی اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی تأکید کرد ترکیب هر دو روش می‌تواند توسعه کشت این گیاه ارزشمند را در مناطق خشک و نیمه‌خشک استان تسریع کند.

گفتنی است این بازدید با همراهی پروین احمدشمسی، کارشناس مسئول امور زنان روستایی و عشایری سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر انجام شد.

کاربردهای گسترده دارویی و صنعتی

کاکتوس اپونتیا (گلابی خاردار) دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و محافظت از کبد است و در طب سنتی نیز کاربرد دارد. از میوه و برگ آن فرآورده‌های متنوعی از جمله مربا، ژله، میوه خشک و چیپس میوه، نوشیدنی و شربت، ترشی، آرد، روغن خوراکی، پودر و کپسول دارویی، دمنوش، ژل و کرم مراقبت از پوست، محصولات مو، رنگ طبیعی کارمین و بتالائین، موسیلاژ، بیوپلاستیک، سوخت زیستی و خوراک دام تولید می‌شود.

با توجه به کاهش بارندگی‌های سال‌های اخیر و بحران کم‌آبی در دشت‌های استان بوشهر، تغییر الگوی کشت به سمت گیاهان کم‌آب‌بر ضروری است. کاکتوس اپونتیا به‌عنوان گیاهی چندساله و مقاوم، گزینه‌ای مناسب برای جایگزینی محصولات پرآب‌بر محسوب می‌شود و توسعه کشت آن می‌تواند نقش کلیدی در اشتغال‌زایی، توسعه صنایع فرآوری و بهره‌وری از اراضی کم‌بازده ایفا کند.

تجربه موفق مزرعه الگویی ۴ هکتاری چاه‌گچی شهرستان جم می‌تواند به‌عنوان الگویی برای سایر مناطق استان و کشور در مدیریت پایدار منابع آب و خاک مورد استفاده قرار گیرد.