انتخاب زهرا میری به‌عنوان زن الهام‌بخش در رویداد بین‌المللی سیرداپ؛
از احیای خامه‌دوزی تا اشتغال ۲۰۰ نفر؛ روایت یک زن کارآفرین در سیستان و بلوچستان
زهرا میری، کارآفرین صنایع‌دستی سیستان و بلوچستان، در گفت‌وگو با ایانا با اشاره به آغاز فعالیت خود در حوزه احیای خامه‌دوزی سیستان در سال ۱۳۹۴، گفت: دغدغه اصلی من این بود که چرا هنر بومی منطقه با وجود پیشینه و ارزش فرهنگی خود، به‌تدریج در حال فراموشی است و چرا زنان روستایی از فرصت‌های اشتغال و درآمدزایی متناسب با توانایی‌هایشان برخوردار نیستند.
وی افزود: هدفم تنها تولید صنایع‌دستی نبود، بلکه می‌خواستم با آموزش زنان و ایجاد فرصت اشتغال، هنر بومی منطقه را احیا کنم و زمینه حضور مؤثرتر زنان در فعالیت‌های اقتصادی را فراهم آورم.
میری ادامه داد: در آغاز فعالیت، آموزش زنان، ارتقای کیفیت دوخت و شناسایی نقش‌های قدیمی خامه‌دوزی در اولویت قرار گرفت. تلاش کردم ضمن حفظ اصالت هنر سیستان، طرح‌ها و محصولات را با سلیقه بازار امروز هماهنگ کنم تا صنایع‌دستی منطقه علاوه بر ارزش فرهنگی، از قابلیت رقابت در بازار نیز برخوردار باشد.
احیای هنر بومی با تکیه بر کیفیت و آموزش
این کارآفرین صنایع‌دستی با تأکید بر اهمیت کیفیت در توسعه بازار محصولات بومی، اظهار کرد: از همان ابتدا روی ظرافت دوخت و کیفیت محصولات حساس بودم و گاهی یک طرح چندین بار برای اصلاح بازگردانده می‌شد تا به استاندارد موردنظر برسد.
وی افزود: برای ماندگاری هنرهای بومی، صرفاً حفظ شیوه‌های سنتی کافی نیست؛ بلکه باید کیفیت تولید، طراحی، رنگ‌بندی و نحوه ارائه محصول نیز متناسب با نیاز مشتریان ارتقا یابد.
میری با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای توسعه بازار فروش گفت: حضور در نمایشگاه‌ها، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، بهبود بسته‌بندی، شکل‌گیری برند، ثبت شرکت و راه‌اندازی تعاونی از جمله اقداماتی بود که به معرفی محصولات و گسترش فعالیت مجموعه کمک کرد.
وی ادامه داد: بخشی از توسعه بازار از طریق سفارش‌های سازمانی شکل گرفت. برای نمونه، ثبت سفارش دو هزار قلم محصول از سوی یک بانک، علاوه بر ایجاد فرصت تولید، موجب آشنایی مشتریان جدید با کیفیت محصولات شد و زمینه سفارش‌های بعدی را فراهم کرد.
اشتغال ۲۰۰ نیروی ثابت با توسعه شبکه تولید
این کارآفرین با اشاره به گسترش فعالیت مجموعه و افزایش ظرفیت تولید، گفت: در حال حاضر ۲۰۰ نیروی کار ثابت در این مجموعه فعالیت می‌کنند و در دوره‌هایی که حجم سفارش‌ها افزایش می‌یابد، از ظرفیت زنان بیشتری نیز برای انجام سفارش‌ها استفاده می‌شود.
وی افزود: برای پاسخ‌گویی به سفارش‌های بزرگ، آموزش نیروهای جدید، سازمان‌دهی گروه‌های تولیدی و همکاری با گروه‌های سوزن‌دوزی در مناطق مختلف اهمیت زیادی دارد. در این فرایند، ابتدا ظرفیت تولید ارزیابی می‌شود و سپس متناسب با حجم سفارش، نیروی موردنیاز آموزش می‌بیند یا بخشی از کار به گروه‌های همکار سپرده می‌شود.
میری با بیان اینکه آموزش زنان به‌صورت رایگان انجام می‌شود، اظهار کرد: افرادی که مهارت کافی ندارند، ابتدا آموزش می‌بینند و پس از ارزیابی کیفیت کارشان، وارد فرایند تولید می‌شوند. دستمزد هنرمندان نیز بر اساس کار تحویل‌شده محاسبه می‌شود.
وی تأکید کرد: توسعه اشتغال در این حوزه مستلزم آن است که میان ظرفیت واقعی تولید، زمان تحویل سفارش و کیفیت محصول تناسب وجود داشته باشد؛ زیرا پذیرش سفارش بدون اطمینان از توان اجرایی می‌تواند به اعتبار مجموعه آسیب بزند.
تولید چهار هزار شال در ۵۰ روز؛ تجربه‌ای از مدیریت سفارش‌های بزرگ
میری با اشاره به یکی از تجربه‌های مهم مجموعه در مدیریت تولید گفت: یکی از سفارش‌های شاخص، تولید چهار هزار شال سوزن‌دوزی‌شده در مدت ۵۰ روز بود؛ در حالی که برای تحویل سفارش ۶۰ روز فرصت در نظر گرفته شده بود.
وی افزود: برای انجام این سفارش، بانوان در گروه‌های ۱۰ نفره آموزش می‌دیدند و پس از پایان دوره آموزشی هر گروه، گروه بعدی وارد فرایند آموزش می‌شد. به این ترتیب، زنان بیشتری فرصت پیدا کردند مهارت موردنیاز را بیاموزند و در تولید مشارکت کنند.
این کارآفرین ادامه داد: چنین تجربه‌هایی نشان داد که با برنامه‌ریزی، آموزش هدفمند و تقسیم مناسب کار می‌توان ظرفیت تولید را افزایش داد؛ البته پیش از پذیرش سفارش‌های بزرگ باید توان مجموعه برای تأمین مواد اولیه، آموزش نیروها، حفظ کیفیت و تحویل به‌موقع بررسی شود.
توسعه محصولات چرمی و پارچه‌بافی در کنار سوزن‌دوزی
وی با اشاره به گسترش فعالیت‌های تولیدی مجموعه اظهار کرد: پس از توسعه فعالیت در حوزه سوزن‌دوزی، راه‌اندازی کارگاه محصولات چرمی نیز در دستور کار قرار گرفت. برای آموزش این مهارت از مربیانی در اصفهان و تبریز کمک گرفتیم تا دانش فنی موردنیاز در اختیار نیروهای منطقه قرار گیرد.
میری افزود: در ادامه، کارگاه بافندگی راه‌اندازی شد و فروشگاهی بزرگ در زابل نیز به توسعه فعالیت کمک کرد. بهبود بسته‌بندی و ارائه حرفه‌ای محصولات، در کنار کیفیت تولید، نقش مهمی در جلب اعتماد مشتریان و افزایش سفارش‌ها داشت.
کارآفرینی در منطقه‌ای متأثر از خشکسالی
این کارآفرین صنایع‌دستی با اشاره به دشواری‌های فعالیت اقتصادی در سیستان و بلوچستان گفت: فعالیت در یک شهر کوچک و معرفی یک برند جدید، به‌ویژه در سال‌های نخست، با چالش‌هایی همراه بود. توسعه بازار، جلب اعتماد مشتریان، حفظ کیفیت و برخی موانع اداری از جمله مشکلات این مسیر بود.
وی افزود: با توجه به اینکه شمار زیادی از زنان برای کسب درآمد به این فعالیت وابسته شده‌اند، ادامه کار تنها به یک تصمیم شخصی یا تجاری محدود نمی‌شود، بلکه بر زندگی و معیشت خانواده‌های آنان نیز تأثیر می‌گذارد.
میری با اشاره به تأثیر خشکسالی و خشک شدن هامون بر شرایط معیشتی منطقه اظهار کرد: در خانواده‌هایی که درآمدشان به کشاورزی و دامداری وابسته است، آسیب دیدن این فعالیت‌ها می‌تواند شرایط اقتصادی دشوارتری ایجاد کند. در چنین وضعیتی، آموزش یک مهارت و فراهم کردن امکان کسب درآمد برای زنان می‌تواند به تقویت معیشت خانواده کمک کند.
وی ادامه داد: برخی از زنانی که به مجموعه پیوسته‌اند، پیش از آن بیکار بودند. همچنین دختران دانش‌آموز و دانشجو با مشارکت در تولید توانسته‌اند بخشی از هزینه‌های تحصیل خود را تأمین کنند.
استقلال اقتصادی و افزایش اعتمادبه‌نفس زنان
میری با تأکید بر آثار اجتماعی اشتغال زنان گفت: یکی از تغییرات مهمی که در این سال‌ها مشاهده کرده‌ام، افزایش باور زنان به توانایی‌های خودشان است. کسب درآمد به آنان امکان می‌دهد برای نیازهای شخصی و خانوادگی تصمیم بگیرند، پس‌انداز کنند و برای آینده برنامه داشته باشند.
وی افزود: تلاش کرده‌ام رابطه با زنان مجموعه صرفاً به ارتباط کارفرما و نیروی کار محدود نباشد. گفت‌وگو درباره مسائل زندگی، تحصیل، خانواده و مدیریت درآمد نیز بخشی از این ارتباط است؛ زیرا برای من مهم است که زنان احساس کنند دیده می‌شوند و می‌توانند به توانایی‌های خود تکیه کنند.
این کارآفرین ادامه داد: استقلال اقتصادی می‌تواند در افزایش اعتمادبه‌نفس زنان و احساس ارزشمندی آنان در خانواده نقش داشته باشد. فراهم کردن فرصت کار و درآمد، علاوه بر آثار اقتصادی، به زنان کمک می‌کند نقش فعال‌تری در تصمیم‌گیری‌های زندگی خود داشته باشند.
نقش صندوق‌های اعتبارات خرد در توسعه فعالیت زنان روستایی
وی با اشاره به اهمیت حمایت‌های آموزشی و ترویجی در گسترش فعالیت‌های اقتصادی زنان گفت: صندوق‌های اعتبارات خرد زنان روستایی و حمایت‌هایی مانند پرداخت تسهیلات به زنان، از ظرفیت‌هایی بودند که به جذب افراد بیشتر و توسعه فعالیت کمک کردند.
میری افزود: ارتباط با این صندوق‌ها و حضور در نمایشگاه‌ها، امکان معرفی محصولات و آشنایی زنان با بازار فروش را افزایش داد. همچنین خرید محصولات از سوی مجموعه‌های مرتبط با وزارت جهاد کشاورزی در معرفی تولیدات و حمایت از فعالیت زنان مؤثر بود.
انتخاب در میان ۳۰ زن الهام‌بخش کشورهای عضو سیرداپ
این کارآفرین صنایع‌دستی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، انتخاب خود در میان ۳۰ زن الهام‌بخش کشورهای عضو مرکز توسعه یکپارچه روستایی برای آسیا و اقیانوسیه (سیرداپ) را فرصتی برای بازخوانی مسیر فعالیت خود دانست و گفت: وقتی از این انتخاب مطلع شدم، تمام سختی‌ها و موانعی که در طول سال‌های فعالیت پشت سر گذاشته بودم، برایم زنده شد.
وی افزود: در تمام این سال‌ها تلاش کردم فعالیت مجموعه ادامه پیدا کند و زنانی که به این کار امید بسته‌اند، فرصت اشتغال خود را از دست ندهند. برای من، این مسیر تنها توسعه یک کسب‌وکار نبود، بلکه تلاشی برای احیای یک هنر بومی، آموزش زنان و ایجاد فرصت درآمدزایی در منطقه‌ای بود که با محدودیت‌های اقتصادی و اقلیمی روبه‌روست.
میری خاطرنشان کرد: تجربه این سال‌ها نشان داده است که پیوند دادن هنرهای بومی به بازار، همراه با آموزش مستمر، حفظ کیفیت و ایجاد شبکه‌های تولید و فروش، می‌تواند زمینه‌ای برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی زنان و ماندگاری صنایع‌دستی در مناطق روستایی فراهم کند.
