سازمان تات؛ محور امنیت غذایی و مرجع علمی کشاورزی کشور / نگهداری ۵.۵ میلیون ذخیره ژنتیکی و اجرای ۹۲ برنامه عملیاتی
به گزارش روابطعمومی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، غلامرضا گلمحمدی در نشست مشترک با مدیران مؤسسات تحقیقاتی کشاورزی که با حضور مجتبی عبداللهی استاندار البرز و بازدار رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان البرز برگزار شد، با اشاره به گستره فعالیتهای سازمان تات اظهار کرد: در کنار مأموریتهای تحقیقاتی، آموزش و ترویج، وظایف حاکمیتی مهمی نیز بر عهده این سازمان قرار دارد؛ از جمله نظارت، ارزیابی، پایش و ثبت محصولات کشاورزی و نظارت بر حدود ۶۰۰ هزار مزرعه بذری در کشور.
وی افزود: در حوزه ثبت نهادهها از جمله کود و سم، همچنین در زمینه واردات محصولات کشاورزی و دامی، سازمان تات نقش مرجع و نظارتی دارد. علاوه بر این، در حوزه محصولات تراریخته، مؤسسه بیوتکنولوژی کشاورزی مسئولیت بررسی و ارزیابی را بر عهده دارد.
گلمحمدی با اشاره به ظرفیتهای فناوری و داده در این سازمان گفت: نخستین مرکز پایش تولید کشاورزی کشور در هفته دولت سال گذشته راهاندازی شد که یکی از مراکز مهم حکمرانی داده در کشور به شمار میرود. این مرکز با ظرفیت ۱۲ پتابایت، یکی از بزرگترین مراکز داده بخش کشاورزی و حتی در میان مراکز بزرگ داده کشور است.
وی همچنین به اهمیت ذخایر ژنتیکی کشور اشاره کرد و گفت: مرکز مدیریت ذخایر ژنتیکی کشور از سال ۱۳۹۷ در این مجموعه راهاندازی شده و در مجموع بیش از ۵.۵ میلیون نمونه ژنتیکی در سازمان تات نگهداری میشود که بزرگترین ذخیره ژنتیکی در منطقه آسیا محسوب میشود. به عنوان نمونه، در مؤسسه گیاهپزشکی حدود ۴.۵ میلیون نمونه وجود دارد که در سطح جهان نیز کمنظیر است.
رئیس سازمان تات با بیان اینکه فعالیتهای این سازمان از «کف دریا تا قله کوهها» را در بر میگیرد، افزود: در تمام سطوح از حوضههای آبریز تا سطح مزرعه و سیاستگذاری ملی، ردپای تحقیقات و فناوریهای این سازمان دیده میشود.
وی به نقش سازمان تات در حوزه سلامت نیز اشاره کرد و گفت: حدود ۷۰ درصد واکسنهای انسانی کشور و همچنین صد درصد سرمهای درمانی مارگزیدگی و عقربگزیدگی در مؤسسه رازی تولید میشود. به گفته وی، در حالی که میانگین مرگومیر ناشی از مارگزیدگی در جهان بین ۸ تا ۱۸ درصد است، در ایران به دلیل تولید سرمهای درمانی این آمار به صفر رسیده است.
گلمحمدی برنامههای سازمان تات را مبتنی بر اسناد بالادستی از جمله قانون برنامه هفتم توسعه، اقتصاد مقاومتی و سند چشمانداز دانست و گفت: در یک مطالعه انجامشده توسط دانشگاه تهران، مشخص شده است که فعالیتهای این سازمان سالانه بیش از دو میلیارد دلار اثربخشی اقتصادی در بخش کشاورزی دارد.
وی با اشاره به دستاوردهای علمی سازمان افزود: حدود ۹۸ درصد هستههای اولیه بذر کشور در سازمان تات تولید و نگهداری میشود که ارزش اقتصادی آن بیش از یک میلیارد دلار برآورد میشود.
رئیس سازمان تات همچنین از تغییر رویکرد پژوهشی در این سازمان خبر داد و گفت: رویکرد ما از «تحقیق برای مقاله» به سمت «تحقیق مسئلهمحور و حل چالش» تغییر کرده است و اکنون پژوهشها با هدف افزایش اثربخشی در تولید و امنیت غذایی انجام میشود.
وی با اشاره به رشد تولیدات کشاورزی کشور بیان کرد: در ابتدای انقلاب تولید محصولات کشاورزی حدود ۲۵ میلیون تن بود، اما امروز به حدود ۱۳۰ میلیون تن رسیده است؛ در حالی که سطح اراضی کشاورزی تنها حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است. این نشاندهنده نقش فناوری و دستاوردهای تحقیقاتی در افزایش بهرهوری است.
گلمحمدی از اجرای ۹۲ برنامه عملیاتی در قالب ۲۲ طرح کلان در سازمان تات خبر داد و افزود: این برنامهها در هفت حوزه اصلی شامل زراعت، باغبانی، گلخانه، شیلات، دام سبک و سنگین، طیور و منابع طبیعی تدوین شده است.
وی یکی از اقدامات مهم سازمان را تدوین و اجرای الگوی کشت عنوان کرد و گفت: نسخه پنجم الگوی کشت کشور سال گذشته تهیه و برای محصولات زراعی ابلاغ شد و برای نخستین بار حوزه باغبانی، شیلات و گیاهان دارویی نیز در آن لحاظ شد.
رئیس سازمان تات همچنین از راهاندازی نخستین سامانه هوش مصنوعی تخصصی کشاورزی خبر داد و افزود: این سامانه با همکاری همراه اول و با تکیه بر بیش از ۹ هزار یافته و دستورالعمل علمی بومی طراحی شده و برنامه داریم طی دو سال آینده آن را در قالب تلفن همراه در اختیار کشاورزان قرار دهیم تا به زبانها و گویشهای مختلف پاسخگوی سوالات آنها باشد.
وی در ادامه به فعالیتهای پژوهشی سازمان اشاره کرد و گفت: سالانه حدود ۴۵۰۰ پروژه تحقیقاتی در این سازمان اجرا میشود و تنها در سال گذشته ۶۵ رقم جدید گیاهی زراعی و باغی معرفی شده است که بسیاری از آنها مقاوم به خشکی و شوری هستند.
گلمحمدی افزود: وابستگی کشور به واردات بذر در برخی حوزهها مانند سبزی و صیفی یکی از چالشها بود که با اجرای طرحهای کلان و همکاری بخش خصوصی، اکنون حدود ۱۰ درصد این بذرها در داخل کشور تولید میشود.
وی همچنین به دستاوردهای تحقیقاتی در حوزه مدیریت آب اشاره کرد و گفت: توسعه کشت چغندر پاییزه در حدود ۴۰ هزار هکتار از اراضی کشور موجب صرفهجویی آبی معادل ظرفیت سد امیرکبیر کرج شده است.
رئیس سازمان تات در ادامه از معرفی گیاهان جدید مقاوم به شوری مانند «کینوا» و «سالیکورنیا» و همچنین توسعه کشت گیاه روغنی «کاملینا» خبر داد و افزود: این گیاهان میتوانند نقش مهمی در کاهش وابستگی کشور به واردات روغن داشته باشند.
وی با اشاره به فعالیتهای ترویجی سازمان گفت: ۱۰۰ مروج ارشد و ۱۲۵۰ محقق معین در سراسر کشور در کنار کشاورزان فعالیت میکنند و امسال نیز طرح «مزارع الگویی» با مشارکت کشاورزان پیشرو آغاز شده است که هدف آن افزایش حداقل ۲۰ درصدی عملکرد محصولات است.
گلمحمدی همچنین از فعالیت ۶۱۱ هسته فناور و شرکت دانشبنیان در مراکز تحقیقاتی این سازمان خبر داد و گفت: تنها پارک علم و فناوری تخصصی کشاورزی و منابع طبیعی کشور نیز در همین مجموعه مستقر است.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت حفاظت از مراکز تحقیقاتی و ذخایر ژنتیکی کشور اظهار کرد: بسیاری از این منابع بیش از یک قرن قدمت دارند و از دست رفتن آنها خسارتی جبرانناپذیر برای امنیت غذایی و سلامت کشور خواهد بود؛ بنابراین لازم است تدابیر لازم برای حفاظت از این مراکز و جلوگیری از استقرار مجموعههای غیرمرتبط در آنها اتخاذ شود.
گلمحمدی همچنین خواستار حضور فعال مؤسسات تحقیقاتی کشاورزی در شورای پژوهشی استان شد و گفت: استفاده از ظرفیت دانشمندان این مراکز میتواند نقش مهمی در توسعه علمی و اقتصادی استان البرز داشته باشد.
