مستندسازی دانش بومی ایل پرور در تولید فرآورده‌های لبنی

       به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، در ادامه اقدامات انجام‌شده برای شناسایی، ثبت و صیانت از دانش بومی جوامع عشایری استان، فرایند تولید فرآورده لبنی سنتی کاررغون در ییلاق خرند، از مناطق ییلاقی مرتبط با ایل پرور، مستندسازی شد. این اقدام در چارچوب طرح ثبت ملی محصولات لبنی ایل پرور و با هدف حفظ و معرفی بخشی از دانش و تجربه بومی این جامعه عشایری انجام گرفت.

کاررغون یکی از فرآورده‌های سنتی مبتنی بر شیر است که شیوه تولید آن حاصل تجربه نسل‌های متوالی و سازگار با شرایط زندگی، اقلیم و نظام معیشتی عشایر منطقه شکل گرفته است. مستندسازی این محصول، تنها ثبت یک روش سنتی فرآوری شیر نیست، بلکه تلاشی برای ثبت بخشی از دانش بومی، فرهنگ غذایی و میراث ناملموس ایل پرور به شمار می‌رود؛ دانشی که طی سال‌ها از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.

در جریان این مستندسازی، مراحل تولید محصول در محل و در بستر واقعی زندگی و فعالیت عشایری مورد بررسی قرار گرفت. نحوه آماده‌سازی شیر، تولید ماست، تلم‌زنی و جداسازی کره و همچنین مراحل تکمیلی فرآوری بخش باقی‌مانده برای تولید کاررغون مشاهده و ثبت شد تا جزئیات مربوط به روش سنتی تولید، مواد اولیه، ابزار مورد استفاده و شیوه‌های انتقال این دانش گردآوری و مستند شود.

در شیوه سنتی تولید، پس از تهیه ماست، تلم‌زنی انجام می‌شود و کره از ماست جدا می‌شود. بخش باقی‌مانده نیز پس از طی مراحل تکمیلی و فرآوری مجدد، به محصولی با ویژگی‌های خاص و ماندگاری مطلوب تبدیل می‌شود. این محصول در گذشته بخشی از الگوی غذایی خانوارهای عشایری بوده و علاوه بر مصرف مستقیم، در تهیه و طعم‌دهی برخی غذاهای محلی از جمله آش و برنج نیز کاربرد داشته است.

در میان خانواده‌های ایل پرور، کاررغون در شکل‌ها و ترکیبات متنوعی نیز تهیه می‌شده است. از جمله این موارد می‌توان به کاررغون خمیر، باریجه کاررغون و کاررغون زرجوئه اشاره کرد که هر یک بخشی از تنوع دانش و تجربه بومی مرتبط با این فرآورده را نشان می‌دهند.

برخی از این ترکیبات برای کاربردهای سنتی مرتبط با مواردی همچون ضعف، تب، درد، ضرب‌دیدگی و ترمیم زخم نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته‌. این موارد در فرایند مستندسازی به‌عنوان بخشی از روایت‌ها و باورهای مرتبط با دانش بومی ثبت شده‌اند.