معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی سازمان تات
مدیریت جزیره‌ای منابع آب، بحران ناترازی را تشدید کرده است
به گزارش روابط عمومی سازمان تات، محمودی روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در آیین افتتاحیه هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با اشاره به اهمیت راهبردی منابع آب و خاک در تأمین امنیت غذایی و توسعه پایدار اظهار داشت: بدون توجه جدی به این دو منبع پایه، نمی‌توان درباره آینده کشاورزی، پایداری روستاها و استمرار حیات و تمدن در سرزمین ایران برنامه‌ریزی کرد.
وی افزود: مسئله آب در ایران فراتر از کمبود منابع یا کاهش بارندگی است و بخش مهمی از مشکلات موجود به شیوه‌های مدیریت، نبود هماهنگی میان دستگاه‌ها و عملکرد جزیره‌ای در حوزه سیاست‌گذاری و اجرا بازمی‌گردد.
معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی سازمان تات تأکید کرد: آب تنها یک نهاده تولید نیست، بلکه اساس زندگی، حیات و استمرار تمدن است و حفاظت از آن باید در اولویت سیاست‌گذاری‌های ملی قرار گیرد.
هشدار نسبت به کسری منابع آب زیرزمینی کشور
محمودی با اشاره به وضعیت نگران‌کننده منابع آب زیرزمینی اظهار داشت: بررسی‌های علمی و دانشگاهی نشان می‌دهد کشور با ناترازی قابل توجهی در مخازن آب زیرزمینی مواجه است و تداوم برداشت‌های بیش از ظرفیت تجدیدپذیری منابع، آینده بخش کشاورزی و زیست‌بوم‌های طبیعی را با مخاطره روبه‌رو می‌کند.
وی با اشاره به برآوردهای متفاوت درباره میزان کسری مخازن آب زیرزمینی گفت: در گزارش دانشگاه تهران رقمی حدود ۱۴۰ میلیارد مترمکعب برای کسری مخازن مطرح شده، درحالی‌که برخی برآوردهای علمی، از جمله دیدگاه‌های پژوهشی در دانشگاه شیراز، میزان این کسری را بیش از ۳۵۰ میلیارد مترمکعب عنوان می‌کنند.
معاون سازمان تات افزود: تفاوت این برآوردها نشان‌دهنده ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت منابع آب زیرزمینی و توجه جدی به ابعاد بحران است.
وی با هشدار نسبت به پیامدهای برداشت بی‌رویه از منابع آب تصریح کرد: روند کنونی بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی به‌گونه‌ای است که در عمل بخشی از ذخایر متعلق به نسل‌های آینده نیز مصرف می‌شود و استمرار این وضعیت می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای کشور به همراه داشته باشد.
آبخوانداری، راهکاری برای کاهش ناترازی آب
محمودی با تأکید بر ضرورت توجه به راهکارهای علمی و عملی برای مدیریت منابع آب گفت: توسعه فعالیت‌های آبخوانداری از ظرفیت‌های مهم کشور برای مقابله با افت سطح آب‌های زیرزمینی و کاهش پیامدهای ناترازی منابع آب است.
وی افزود: در شرایطی که افت منابع آب زیرزمینی موجب کاهش آبدهی قنوات، چشمه‌ها و تغییر شرایط زیست‌بوم‌های طبیعی شده است، بهره‌گیری از دانش آبخوانداری و مدیریت اصولی رواناب‌ها می‌تواند نقش مؤثری در حفاظت از منابع آبی داشته باشد.
معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی سازمان تات تأکید کرد: ظرفیت‌های علمی و پژوهشی کشور باید بیش از گذشته در خدمت ارائه راهکارهای کاربردی برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی، احیای منابع آبی و افزایش پایداری تولید قرار گیرد.
وی خواستار توجه بیشتر مراکز پژوهشی و دستگاه‌های اجرایی به توسعه الگوهای عملی آبخوانداری و استفاده از نتایج تحقیقات در عرصه‌های اجرایی شد.
قنات، میراث ماندگار مدیریت آب در ایران
محمودی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پیشینه تاریخی مدیریت منابع آب در ایران اظهار داشت: قنات یکی از میراث ارزشمند و ماندگار تمدن ایرانی است که نشان‌دهنده تجربه تاریخی مردم این سرزمین در سازگاری با محدودیت منابع آب و شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک است.
وی افزود: ایرانیان در طول تاریخ با بهره‌گیری از دانش بومی و سازوکارهای مشارکتی توانسته‌اند منابع آب را مدیریت کنند و قنوات از مهم‌ترین جلوه‌های این تجربه تاریخی به شمار می‌روند.
معاون سازمان تات با ابراز نگرانی از روند کاهش آبدهی و تخریب قنوات گفت: افت سطح آب‌های زیرزمینی موجب شده است بسیاری از قنوات و چشمه‌ها به‌تدریج کارکرد گذشته خود را از دست بدهند و این مسئله علاوه بر تهدید منابع آب، ساختار طبیعی و اکولوژیکی مناطق مختلف را تحت تأثیر قرار داده است.
وی تأکید کرد: احیای قنوات و حفاظت از این میراث ارزشمند باید در کنار توسعه روش‌های نوین مدیریت منابع آب مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت بازنگری در نقش مردم در مدیریت قنوات
محمودی با اشاره به تجربه تاریخی مشارکت مردم در مدیریت منابع آب اظهار داشت: یکی از موضوعاتی که در دهه‌های گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش مستقیم بهره‌برداران و جوامع محلی در مدیریت و نگهداری منابع آب، به‌ویژه قنوات است.
وی افزود: تجربه‌های میدانی و گفت‌وگو با بهره‌برداران نشان می‌دهد که بسیاری از فعالان محلی همچنان بر ظرفیت مدیریت بومی و مشارکتی قنوات تأکید دارند و معتقدند باید زمینه نقش‌آفرینی بیشتر مردم در نگهداری و بهره‌برداری از این منابع فراهم شود.
معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی سازمان تات با انتقاد از تمرکز بیش از اندازه مدیریت منابع آب در ساختارهای دولتی گفت: لازم است در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی، تجربه‌های موفق مدیریت مردمی آب مورد بازنگری قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: استفاده از دانش بومی در کنار یافته‌های علمی و پژوهشی می‌تواند به طراحی الگوهای مؤثرتر برای حفاظت از قنوات و منابع آب زیرزمینی کمک کند.
پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری به احیای قنوات ورود علمی کند
محمودی در ادامه با تأکید بر نقش مراکز تحقیقاتی در حل چالش‌های اساسی کشور، خواستار توجه ویژه پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری به موضوع احیای قنوات و توسعه روش‌های علمی مدیریت منابع آب شد.
وی اظهار داشت: در شرایطی که کشور با ناترازی آب و محدودیت منابع انرژی مواجه است، ضرورت دارد پژوهش‌های کاربردی با هدف شناسایی راهکارهای عملی، کم‌هزینه و پایدار برای مدیریت و بهره‌برداری از منابع آب توسعه یابد.
معاون سازمان تات افزود: ظرفیت قنوات و شیوه‌های سنتی مدیریت آب باید از منظر علمی و فناورانه بررسی شود تا بتوان از تجربیات تاریخی در کنار فناوری‌های جدید برای پاسخ‌گویی به نیازهای کنونی کشور بهره گرفت.
وی بر ضرورت تقویت همکاری میان مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی برای ارائه راهکارهای اثربخش در حوزه مدیریت منابع آب تأکید کرد.
حل بحران آب نیازمند عبور از مدیریت جزیره‌ای است
محمودی با اشاره به پیچیدگی مسائل منابع آب کشور تصریح کرد: بخش مهمی از چالش‌های موجود ناشی از نبود مدیریت هماهنگ و یکپارچه است و نمی‌توان با اقدامات پراکنده و تصمیم‌گیری‌های بخشی، انتظار حل مسائل اساسی این حوزه را داشت.
وی افزود: ناترازی آب به یکی از مهم‌ترین مسائل ملی تبدیل شده و ضرورت دارد دستگاه‌های مسئول، مراکز علمی و دانشگاهی با رویکردی مشترک و مبتنی بر داده‌های معتبر برای مدیریت این بحران اقدام کنند.
معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی سازمان تات با اشاره به مطالعات علمی انجام‌شده درباره ناترازی آب کشور اظهار داشت: بهره‌گیری از نتایج پژوهش‌های دانشگاهی و تبدیل آن‌ها به سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی، از الزامات مدیریت پایدار منابع آب است.
وی تأکید کرد: آینده امنیت غذایی و توسعه پایدار کشور به چگونگی حفاظت از منابع آب و خاک وابسته است و اصلاح نظام مدیریت منابع پایه باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
تأکید بر نقش پژوهش‌های کاربردی در آینده منابع آب کشور
محمودی با قدردانی از برگزارکنندگان هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری و تلاش‌های پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری اظهار داشت: برگزاری چنین رویدادهایی فرصتی ارزشمند برای بررسی علمی چالش‌های اساسی کشور و تقویت ارتباط میان پژوهشگران، سیاست‌گذاران و مدیران اجرایی است.
وی بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان و پژوهشگران برای ارائه راهکارهای عملی در حوزه حفاظت خاک، توسعه آبخوانداری و احیای منابع آب زیرزمینی تأکید کرد.
معاون سازمان تات خاطرنشان کرد: توجه به دانش علمی، تجربه‌های بومی و مدیریت یکپارچه منابع آب می‌تواند زمینه حفاظت پایدار از سرمایه‌های طبیعی کشور و صیانت از حقوق نسل‌های آینده را فراهم کند.
