وحید معاون سازمان منابع طبیعی:
مدیریت جامع آبخیزداری نیازمند مشارکت مردم و هم‌افزایی دستگاه‌هاست
به گزارش روابط عمومی سازمان تات،وحید روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی سرزمین اظهار داشت: کشور با وجود محدودیت‌های اقلیمی و چالش‌های زیست‌محیطی، از توانمندی‌های علمی، پژوهشی و اجرایی ارزشمندی در حوزه منابع طبیعی برخوردار است که باید در برنامه‌ریزی‌های کلان مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در مدیریت منابع طبیعی نباید تنها بر مشکلات و محدودیت‌ها تمرکز کرد، بلکه لازم است با استفاده از دانش و فناوری، بخشی از این محدودیت‌ها را به فرصت‌هایی برای حفاظت از سرزمین و توسعه پایدار تبدیل کنیم.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تأکید کرد: مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز، مشارکت مردم و هماهنگی دستگاه‌های اجرایی می‌تواند زمینه بهره‌گیری مؤثرتر از ظرفیت‌های منابع طبیعی و افزایش تاب‌آوری کشور در برابر مخاطرات اقلیمی را فراهم کند.
کاهش سطح کانون‌های بحرانی فرسایش بادی به ۱۲ میلیون هکتار
وحید با اشاره به وسعت عرصه‌های بیابانی کشور گفت: ایران حدود ۳۰ میلیون هکتار عرصه بیابانی دارد که مدیریت و حفاظت از این مناطق، یکی از بخش‌های مهم فعالیت‌های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به شمار می‌رود.
وی افزود: براساس آخرین بررسی‌های انجام‌شده، سطح کانون‌های بحرانی فرسایش بادی از حدود ۱۴ میلیون هکتار به ۱۲ میلیون هکتار کاهش یافته که نشان‌دهنده نتایج اقدامات انجام‌شده در زمینه مقابله با بیابان‌زایی و مدیریت عرصه‌های حساس است.
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به پیشینه فعالیت‌های بیابان‌زدایی در ایران اظهار داشت: متخصصان، پژوهشگران و کارشناسان کشور در حوزه تثبیت شن‌های روان، مدیریت عرصه‌های بیابانی و کاهش فرسایش بادی، تجربه‌های ارزشمندی کسب کرده‌اند.
وی ادامه داد: دستاوردهای علمی و اجرایی ایران در زمینه بیابان‌زدایی، ظرفیت مناسبی برای ارائه تجربه‌های ملی در مجامع علمی و تخصصی بین‌المللی فراهم کرده است.
وحید با قدردانی از تلاش‌های پژوهشگران، دانشگاهیان و کارشناسان سازمان منابع طبیعی تصریح کرد: این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد که با تداوم فعالیت‌های علمی، پژوهشی و اجرایی می‌توان بخش مهمی از چالش‌های زیست‌محیطی را مدیریت کرد.
آب سالم، محصول حوزه آبخیز سالم است
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در حکمرانی منابع آب گفت: آب، محصول حوزه آبخیز است و دستیابی به آب سالم، نیازمند حفاظت و مدیریت صحیح حوزه‌های آبخیز است.
وی افزود: برنامه‌ریزی برای مدیریت منابع آب باید با شناخت شرایط طبیعی، اقتصادی و اجتماعی حوزه‌های آبخیز انجام شود؛ زیرا منابع آب، خاک، پوشش گیاهی و فعالیت‌های انسانی اجزای به‌هم‌پیوسته یک نظام طبیعی هستند.
وحید با اشاره به ضرورت توجه هم‌زمان به منابع و مصارف آب اظهار داشت: در حوزه‌های بزرگی مانند کارون، برنامه‌ریزی باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن توجه به ظرفیت‌های توسعه‌ای مناطق بالادست، نیازهای مناطق پایین‌دست نیز در چارچوب مدیریت یکپارچه در نظر گرفته شود.
وی تأکید کرد: مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز، زمینه هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های مسئول و اتخاذ تصمیم‌هایی متناسب با ظرفیت‌های طبیعی هر منطقه را فراهم می‌کند.
مدیریت خطر سیلاب از بالادست تا پایین‌دست
وحید در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رخدادهای سیلابی در مناطق مختلف کشور گفت: مدیریت خطر سیلاب باید به‌عنوان یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی در حوزه‌های آبخیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: تجربه رخدادهای سیلابی نشان می‌دهد که حفاظت از پوشش گیاهی، مدیریت رواناب و اجرای اقدامات آبخیزداری در بالادست می‌تواند در کاهش فرسایش، کنترل انتقال رسوب و کاهش خسارت‌های پایین‌دست مؤثر باشد.
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به نمونه‌هایی از اقدامات انجام‌شده در حوزه‌های آبخیز شمال کشور اظهار داشت: اجرای سازه‌های کنترل رسوب و اقدامات حفاظتی، در کنار سایر فعالیت‌های مدیریت جامع، از ظرفیت‌های مؤثر برای کاهش خطرپذیری مناطق پایین‌دست است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به مدیریت سیلاب در توسعه شهری و روستایی تصریح کرد: شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و دستگاه‌های متولی توسعه زیرساخت‌ها باید در برنامه‌ریزی‌های خود، مسیرهای طبیعی جریان آب و الزامات مدیریت رواناب را در نظر بگیرند.
وحید افزود: توسعه فضاهای شهری و زیرساخت‌های ارتباطی باید با شناخت ویژگی‌های طبیعی حوزه‌های آبخیز انجام شود تا ضمن تأمین نیازهای توسعه‌ای، خطرپذیری سکونتگاه‌ها در برابر سیلاب افزایش نیابد.
استفاده از ظرفیت سیلاب برای تقویت منابع آب زیرزمینی
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به اهمیت آبخوانداری و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی گفت: رواناب‌ها و سیلاب‌ها علاوه بر مخاطرات احتمالی، می‌توانند فرصتی برای تقویت منابع آب زیرزمینی باشند.
وی افزود: با برنامه‌ریزی علمی و اجرای طرح‌های متناسب با شرایط هر منطقه، می‌توان بخشی از رواناب‌های حاصل از بارش‌ها را مدیریت و از ظرفیت آن‌ها برای افزایش نفوذ آب به خاک و تغذیه آبخوان‌ها استفاده کرد.
وحید با اشاره به تأثیر برداشت‌های گسترده از منابع آب زیرزمینی، خشکسالی‌های مستمر و تغییرات اقلیمی بر وضعیت آبخوان‌های کشور اظهار داشت: حفاظت از منابع آب زیرزمینی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در بخش‌های مختلف مدیریت آب و سرزمین است.
وی تأکید کرد: آبخیزداری و آبخوانداری از ابزارهای مهم مدیریت منابع آب هستند، اما دستیابی به پایداری آبخوان‌ها نیازمند توجه هم‌زمان به مدیریت برداشت، حفاظت خاک، پوشش گیاهی و سایر عوامل مؤثر بر چرخه آب است.
بیش از ۴۰ هزار سامانه عرفی؛ ظرفیتی برای مشارکت مردم
وحید با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی عرصه‌های طبیعی کشور گفت: ایران دارای حدود ۱۳۵ میلیون هکتار عرصه منابع طبیعی است که نزدیک به ۸۲ میلیون هکتار آن را مراتع تشکیل می‌دهد.
وی افزود: این عرصه‌ها علاوه بر کارکردهای زیست‌محیطی، ظرفیت‌های ارزشمندی در زمینه تولید گیاهان دارویی، گردشگری طبیعی و فعالیت‌های اقتصادی سازگار با محیط زیست دارند.
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به وجود بیش از ۴۰ هزار سامانه عرفی در کشور اظهار داشت: این سامانه‌ها می‌توانند به‌عنوان واحدهای اجرایی مدیریت مشارکتی منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرند.
وی ادامه داد: با شناسایی ظرفیت‌های اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی هر سامانه عرفی و تهیه طرح‌های مدیریتی متناسب با آن، می‌توان زمینه مشارکت مؤثر بهره‌برداران محلی در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی را فراهم کرد.
وحید تأکید کرد: مشارکت مردم باید به‌گونه‌ای طراحی شود که ضمن حفاظت از منابع طبیعی، منافع اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی نیز تأمین شود.
بهره‌گیری از ظرفیت جنگل‌ها و مراتع در مدیریت منابع آب
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به اهمیت عرصه‌های جنگلی و مرتعی گفت: حفاظت از جنگل‌ها و مراتع، افزون بر حفظ تنوع زیستی و منابع خاک، نقش مهمی در تنظیم چرخه آب و کاهش مخاطرات طبیعی دارد.
وی افزود: عرصه‌های طبیعی کشور باید به‌عنوان بخشی از زیرساخت‌های اساسی حفاظت آب و خاک مورد توجه قرار گیرند؛ زیرا تخریب پوشش گیاهی می‌تواند موجب افزایش رواناب، تشدید فرسایش خاک و انتقال رسوبات به پایین‌دست شود.
وحید با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به منابع طبیعی اظهار داشت: مدیریت حوزه‌های آبخیز تنها به اجرای سازه‌های آبخیزداری محدود نیست، بلکه حفاظت از جنگل‌ها، مراتع، عرصه‌های بیابانی و سایر منابع زیستی نیز بخشی از این نظام مدیریتی محسوب می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: تلفیق اقدامات زیستی، مدیریتی و فنی می‌تواند در کاهش فرسایش خاک و افزایش پایداری منابع طبیعی مؤثر باشد.
تأکید بر مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز با مشارکت دستگاه‌ها
وحید با اشاره به نقش دولت و مردم در مدیریت حوزه‌های آبخیز گفت: تحقق مدیریت جامع نیازمند تعیین مسئولیت دستگاه‌های اجرایی و ایجاد هماهنگی میان بخش‌های مختلف مرتبط با منابع آب، خاک و محیط زیست است.
وی افزود: حوزه‌های آبخیز مجموعه‌ای از فعالیت‌های شهری، روستایی، کشاورزی و منابع طبیعی را در بر می‌گیرند و مدیریت موفق آن‌ها زمانی محقق می‌شود که ارتباط مؤثری میان بهره‌برداران، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای علمی برقرار باشد.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تصریح کرد: باید از ظرفیت‌های اقتصادی و اکولوژیکی هر حوزه برای تقویت مشارکت مردم و حفاظت از منابع طبیعی استفاده شود.
وی تأکید کرد: مدیریت جامع زمانی اثربخش خواهد بود که برنامه‌های اجرایی با توجه به ویژگی‌های طبیعی و نیازهای جوامع محلی تدوین و با همکاری دستگاه‌های مسئول اجرا شوند.
لایحه جامع آبخیزداری و آبخوانداری با مشارکت متخصصان تدوین شد
وحید در ادامه با اشاره به روند تدوین لایحه جامع آبخیزداری و آبخوانداری اظهار داشت: این لایحه با بهره‌گیری از ظرفیت کارشناسی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، متخصصان و دستگاه‌های اجرایی مرتبط تهیه و برای بررسی به دولت ارائه شده است.
وی افزود: در فرآیند بررسی این لایحه، موضوعاتی همچون مفهوم مدیریت حوزه‌های آبخیز، حدود وظایف دستگاه‌ها و هماهنگی ساختارهای مدیریتی مورد بحث و بررسی کارشناسی قرار گرفت.
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به برگزاری جلسات متعدد در کمیسیون‌های تخصصی اظهار داشت: هدف از این بررسی‌ها، دستیابی به چارچوبی هماهنگ برای مدیریت منابع آب و خاک و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های مسئول در قالب یک برنامه جامع بوده است.
وی تأکید کرد: تعامل میان دستگاه‌های اجرایی، مراکز پژوهشی و نهادهای سیاست‌گذار می‌تواند زمینه تقویت مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز و بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های طبیعی کشور را فراهم کند.
نقش دانش و پژوهش در توسعه آبخیزداری و حفاظت از سرزمین
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با قدردانی از تلاش‌های پژوهشگران و متخصصان حوزه منابع طبیعی گفت: دستاوردهای کشور در زمینه مقابله با بیابان‌زایی، مدیریت فرسایش خاک و اجرای طرح‌های آبخیزداری نشان‌دهنده اهمیت پیوند دانش علمی و فعالیت‌های اجرایی است.
وی افزود: بهره‌گیری از ظرفیت مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و تجربه کارشناسان اجرایی می‌تواند به توسعه روش‌های نوین حفاظت از منابع طبیعی و ارتقای اثربخشی طرح‌های آبخیزداری کمک کند.
وحید خاطرنشان کرد: کشور با وجود چالش‌های اقلیمی، از ظرفیت‌های طبیعی و علمی گسترده‌ای برخوردار است و باید با مدیریت یکپارچه و مشارکت مردم، این ظرفیت‌ها را در مسیر توسعه پایدار به کار گرفت.
وی تأکید کرد: حفاظت از منابع آب و خاک، توسعه پوشش گیاهی، کاهش مخاطرات طبیعی و تقویت اقتصاد جوامع محلی، اهدافی به‌هم‌پیوسته هستند که دستیابی به آن‌ها نیازمند همکاری بخش‌های مختلف علمی و اجرایی کشور است.
